Umowy na szczepionki w Szwajcarii – co ujawniono

W latach 2020–2022 rząd Szwajcarii podpisał kilka umów na dostawy szczepionek przeciw Covid-19. Na początku urzędnicy publikowali te umowy w formie zanonimizowanej. To znaczy, że niektóre fragmenty były zamazane.

Kilku obywateli domagało się pełnego wglądu. Federalny urząd zdrowia (BAG) tłumaczył, że używa wyjątków przewidzianych w prawie o dostępie do informacji. Sprawa trafiła do Federalnego Sądu Administracyjnego. Sąd orzekł, że umowy z firmami Moderna i Novavax powinny być ujawnione bez zamazywania.

Po prawomocnym wyroku, w kwietniu, umowy zostały opublikowane na stronie BAG. W dokumentach pojawiły się zapisy, które skupiają uwagę opinii publicznej. Jedna z krytyk mówi, że umowy nie nakładają na producentów obowiązku dostarczenia w pełni skutecznego i bezpiecznego produktu. Inna kwestia to klauzule zwalniające producentów z odpowiedzialności.

Akcja „Aktionsbündnis freie Schweiz” zleciła prawną analizę. Z jej wyników wynika, że rząd miał się zobowiązać do przejęcia kosztów związanych z roszczeniami wobec producentów. Adwokat, który przygotował opinię, jest jednocześnie związany z tym stowarzyszeniem.

Równolegle politycy zapowiadają działania parlamentarne. SVP planuje wnioski o ujawnienie wszystkich umów oraz o surowsze zasady odpowiedzialności urzędników. Chcą też sprawdzić umowy z innymi firmami, na przykład z Pfizerem.

BAG wyjaśnia swoje działania prostymi słowami. Tłumaczy, że w epidemii trzeba było działać szybko. Aby zapewnić dostęp do szczepionek, urząd dawał producentom gwarancje odszkodowawcze. Takie gwarancje pomagają firmom przyspieszyć produkcję. BAG dodaje też, że producenci nadal odpowiadają według zwykłych zasad prawa szwajcarskiego. To znaczy, że odpowiadają przy wadach produkcyjnych lub rażącym niedbalstwie.

Co to znaczy prawnie? Klauzule o odszkodowaniu (ang. indemnity) oznaczają, że państwo zgadza się pokryć niektóre koszty, jeśli ktoś wniesie roszczenie przeciw producentowi. Nie oznacza to automatycznego zwolnienia producenta ze wszystkich obowiązków. Sąd i prawo podatkowe oceniają, kiedy producent nadal ponosi odpowiedzialność.

Możliwe konsekwencje publikacji umów to kilka scenariuszy. Parlament może żądać pełnej przejrzystości przy przyszłych zakupach. Może też zmienić zasady odpowiedzialności urzędników. Z drugiej strony rząd będzie bronił decyzji jako koniecznych w nagłej sytuacji zdrowotnej.

Dla obywatela ważne są trzy rzeczy. Po pierwsze: jakie koszty ponosi państwo, jeśli pojawią się roszczenia. Po drugie: czy umowy ograniczają możliwość dochodzenia praw przez poszkodowanych. Po trzecie: jakie gwarancje będą stosowane przy kolejnych zakupach w kryzysie.

W praktyce decyzje o szybkim zakupie mogą oznaczać mniejsze zabezpieczenia prawne. Z drugiej strony brak szybkiego działania mógłby opóźnić dostęp do szczepionek. To klasyczne napięcie między szybkością a pewnością.

Dokumenty są teraz jawne. To daje obywatelom i parlamentarzystom szansę na szczegółową kontrolę. W kolejnych miesiącach można spodziewać się debat i propozycji zmian w prawie zakupów kryzysowych.

— Natalia

Źródło: 20min.ch