14 czerwca obywatele Szwajcarii głosują nad inicjatywą “Keine 10-Millionen-Schweiz”. Tekst inicjatywy ustala, że stała populacja kraju nie może przekroczyć 10 milionów osób przed rokiem 2050. Obecnie mieszka tam około 9,1 miliona ludzi. Inicjatywa określa kilka progów i działań w różnych sytuacjach.
Pierwszy próg to 9,5 miliona mieszkańców. Po jego osiągnięciu rząd ma podjąć pierwsze środki. Tekst nie mówi dokładnie, jakie to środki. Wskazuje jednak, że głównie dotyczyć mają polityki azylowej i łączenia rodzin. Innymi słowy, prawo mogłoby stać się bardziej restrykcyjne przy przyznawaniu prawa pobytu i przy sprowadzaniu bliskich z zagranicy.
Gdy liczba mieszkańców przekroczy 10 milionów, inicjatywa nakłada obowiązek rozwiązania niektórych umów międzynarodowych po dwóch latach, jeśli nie widać spadku liczby ludności. Najważniejsza z tych umów to umowa o swobodzie przepływu osób z Unią Europejską. W praktyce oznacza to, że po przekroczeniu progu i braku skutecznych środków ograniczających napływ, umowa ta powinna zostać wypowiedziana.
W tekście pojawia się jednak klauzula o “wyjątkach i środkach ochronnych”. To sformułowanie daje rządowi i parlamentowi pewien manewr. Mogą próbować wynegocjować wyjątki lub stosować działania, które zredukują napływ osób. Inicjatywa nie wyjaśnia, na jak długo można wstrzymać wypowiedzenie umowy, jeśli trwają negocjacje lub testy środków krajowych.
Eksperci prawa konstytucyjnego i międzynarodowego wskazują na kilka niejasności. Prof. Astrid Epiney pisze, że tekst stwarza wiele pytań interpretacyjnych. Mimo to większość prawników zgadza się, że zapis o konieczności wypowiedzenia umowy o swobodzie przepływu jest wystarczająco jasny, by go stosować. Oznacza to, że formalnie rząd może być zobowiązany do działania po przekroczeniu progu.
Kto wypowiada umowę? Z punktu widzenia prawa administracyjnego, to rząd federalny (Bundesrat) ma kompetencję do jednostronnego wypowiedzenia umowy międzynarodowej. Parlament ani obywatele nie muszą zatwierdzać tej decyzji. W praktyce jednak takie działanie ma duże konsekwencje polityczne. Dlatego możliwe są alternatywne ścieżki: rząd może skierować decyzję do parlamentu, co otworzy drogę do referendum, albo zaproponować zmiany konstytucyjne wymagające podwójnej większości przy ponownym głosowaniu.
Jakie mogą być skutki dla zwykłych ludzi? Po pierwsze, zmiany w dostępie do pracy dla obcokrajowców. Jeśli umowa o swobodzie przepływu zostanie zerwana, pracownicy z UE mogą stracić automatyczne prawo do wjazdu i pracy. Firmy zatrudniające cudzoziemców mogą mieć trudności ze znalezieniem pracowników. Po drugie, utrudnienia w łączeniu rodzin. Osoby mieszkające w Szwajcarii mogą mieć problem z sprowadzeniem małżonków lub dzieci. Po trzecie, możliwe są ograniczenia w programach badawczych i edukacyjnych z UE. To może dotknąć studentów i naukowców.
Inicjatywa może także podważać inne umowy międzynarodowe. W tekście jest mowa o wypowiedzeniu umów, które “napędzają wzrost ludności”. To szerokie pojęcie. Prawnicy obawiają się, że dotyczyć może to też umów o prawach człowieka czy umów z ONZ. Wypowiedzenie takich umów może zaszkodzić reputacji kraju jako partnera międzynarodowego.
Scenariusze rozwoju sytuacji zależą od tempa wzrostu ludności. Urząd statystyczny prognozuje, że przy średnim scenariuszu 10 milionów zostanie osiągnięte około 2041 roku. Jeśli przyrost będzie szybki, niektóre zapisy inicjatywy zaczną obowiązywać szybciej. W razie powolnego wzrostu, politycy będą mieli więcej czasu na negocjacje i działania polityczne.
Przykład prosty: jeśli za 15 lat kraj ma 10,1 miliona mieszkańców, rząd ma dwa lata na decyzję. Może spróbować zmniejszyć napływ przez nowe przepisy. Jeśli to nie zadziała, formalnie powinna nastąpić wypowiedź umowy z UE. Ta decyzja wpłynie na pracę, zakwaterowanie i koszty życia.
Wreszcie warto pamiętać o drodze legislacyjnej. Nawet gdy inicjatywa zostanie przyjęta w referendum, jej zapisy muszą być stosowane. Jednak sposób wdrożenia zależy od rządu i parlamentu. Mogą wybrać szybkie, zdecydowane kroki albo dłuższe procesy prawne i polityczne. To sprawi, że przez lata może panować niepewność prawna i polityczna.
Podsumowując: inicjatywa wprowadza jasny cel liczbowy. W praktyce jednak pozostawia wiele decyzji politycznych i prawnych. Największa jasność dotyczy obowiązku wypowiedzenia umowy o swobodzie przepływu w określonych warunkach. Wiele innych kwestii wymaga doprecyzowania i może wywołać długotrwałe negocjacje krajowe i międzynarodowe.
— Paweł
Źródło: nzz.ch
Zapisz się do naszego newslettera i bądź na bieżąco z informacjami, wiadomościami, polskimi usługami, ofertami pracy i wydarzeniami w Szwajcarii!
