Zmiany zasad dostępu do służby cywilnej w Szwajcarii: co przewiduje projekt i jakie mogą być skutki

Rząd federalny i parlament w Szwajcarii zaproponowały zmiany prawa mające na celu ograniczenie dostępu do Zivildienst (służby cywilnej). Projekt wynika z oceny, że zbyt wiele osób, w tym żołnierzy po odbyciu służby zasadniczej, uzyskuje obecnie pozwolenie na odbycie służby cywilnej zamiast obowiązkowej służby wojskowej. Zmiany są przedmiotem referendum zgłoszonego przez partie lewicowe, organizacje Zivildienst i grupę Schweiz ohne Armee (Gsoa); głosowanie zaplanowano na 14 czerwca.

Co przewiduje projekt

Dokument wprowadza sześć głównych środków mających zmniejszyć liczbę przyjęć do Zivildienstu. Kluczowe zmiany dotyczą zaostrzenia wymagań dotyczących tzw. Tatbeweislösung — mechanizmu obowiązującego od 2009 roku, który pozwala osobom uznanym za zdolne do służby wojskowej na zgłoszenie, że z powodu konfliktu sumienia nie mogą pełnić służby wojskowej i w efekcie skierowanie ich do służby cywilnej.

Po zmianach osoby, które już odbyły istotną część obowiązkowej służby wojskowej, będą musiały wykazać, że konflikt sumienia pojawił się dopiero później. Proponowany minimalny próg to deklarowana gotowość do odbycia co najmniej 150 dni służby cywilnej, co ma być dowodem, że decyzja o rezygnacji z dalszej służby wojskowej nie była wcześniej motywowana unikaniem obowiązków. Rząd podkreśla, że ta „minimalna długość” ma charakter dowodowy, a nie karzący.

Dodatkowo projekt wyklucza z dostępu do Zivildienstu osoby, które ukończyły wszystkie dni szkoleniowe w armii. Celem jest zapobieżenie sytuacjom, w których osoby wykorzystują zakończone szkolenie, aby uniknąć obowiązku udziału w ćwiczeniach strzeleckich lub innych obowiązków wynikających ze służby wojskowej.

Liczby i kontekst administracyjny

Obecnie około 60 000 osób podlega obowiązkowi Zivildienstu. Według szacunków rządu federalnego, uchwalenie zmian mogłoby ograniczyć liczbę przyjęć do służby cywilnej. Krótkoterminowym efektem byłby spadek dostępnych dni osobowych przeznaczonych na zadania społeczne wykonywane przez Zivis, takie jak praca w szpitalach, domach opieki, szkołach czy gospodarstwach rolnych.

Możliwe scenariusze po decyzji wyborców

1) Jeśli zmiana zostanie przyjęta: administracja prawdopodobnie odnotuje spadek w liczbie przyjęć do Zivildienstu. To może spowodować luki kadrowe w sektorach, które polegają dziś na usługach Zivis. W odpowiedzi władze lokalne i instytucje mogą być zmuszone do zwiększenia zatrudnienia etatowego, zlecania prac firmom zewnętrznym lub reorganizacji zadań.

2) Jeśli zmiana zostanie odrzucona: obowiązujący od 2009 r. mechanizm Tatbeweislösung pozostanie bez istotnych modyfikacji, co utrzyma obecny poziom napływu osób do służby cywilnej i związane z tym zasoby roboczogodzin w sektorze publicznym i pozarządowym.

Konsekwencje praktyczne

Proponowane regulacje mają charakter systemowy: zmieniają kryteria administracyjne i dowodowe rozpoznawania konfliktu sumienia. W praktyce oznacza to więcej spraw rozpatrywanych pod kątem formalnych kryteriów i możliwe zwiększenie obciążeń procedur administracyjnych. Instytucje korzystające z siły roboczej Zivildienstu mogą odczuć niedobór pracowników, zwłaszcza w obszarach już dotkniętych brakami kadrowymi — służba zdrowia, opieka nad seniorami, edukacja i prace sezonowe w rolnictwie.

Proces legislacyjny i polityczny

Bundesrat (rząd federalny) i parlament poparły proponowane zmiany. Przed wyborami w referendum strony za i przeciw będą przedstawiać swoje argumenty. Rząd argumentuje, że zmiany są potrzebne, by utrzymać równowagę między obowiązkiem wojskowym a wyjątkiem, jakim jest służba cywilna. Przeciwnicy wskazują na ryzyko ubytku pracowników tam, gdzie ich brak najbardziej doskwiera.

Referendum zaplanowane jest na 14 czerwca — do tego czasu trwa kampania informacyjna obu stron. Wynik tego głosowania zdecyduje o obowiązującej równowadze między służbą wojskową a cywilną i o tym, ile osób i dni roboczych będzie dostępnych dla zadań społecznych realizowanych przez Zivildienst.

Co dalej obserwować

W kolejnych tygodniach warto śledzić szczegóły proponowanych zapisów, argumenty stron w kampanii referendalnej oraz analizy wpływu na konkretne sektory. Po przyjęciu zmian administracje kantonów i instytucje korzystające z Zivildienstu będą musiały dostosować procedury przyjmowania i planowania zadań. W przypadku odrzucenia projektu utrzymany zostanie dotychczasowy model opartego na deklaracji rozpoznawania konfliktu sumienia.

Źródła danych i terminologia

W artykule wykorzystano dane i cytaty przedstawione przez rząd federalny oraz publiczne informacje o liczbie osób podlegających obowiązkowi Zivildienstu. Termin „Tatbeweislösung” oznacza mechanizm dowodowy stosowany od 2009 roku, pozwalający na przyjęcie oświadczenia osoby zdolnej do służby wojskowej jako podstawy do skierowania jej do służby cywilnej w razie konfliktu sumienia.

Podsumowanie

Projekt ma na celu ograniczenie dostępu do służby cywilnej przez podwyższenie wymogów dowodowych i wyłączenie osób, które ukończyły wszystkie dni szkoleniowe w armii. Zmiany mają realne konsekwencje dla zasobów ludzkich w sektorach społecznych. Ostateczny kształt prawa zależy od wyniku referendum 14 czerwca.

— Paweł

Źródło: 20min.ch