Święta i tradycje

Schwingen - zapasy w Szwajcarii

16 marca 2025 aktualizacja 2 listopada 20265 min czytaniaRedakcja Polacy Szwajcaria

Udostępnij

W skrócie: Schwingen to szwajcarskie zapasy na ringu z trocin, w których trzeba położyć rywala na plecy, trzymając go za płócienne spodenki. Najważniejsze zawody, Eidgenössisches Schwing- und Älplerfest, odbywają się co trzy lata: w 2025 roku w Mollis królem został Armon Orlik, a następne święto zaplanowano na 25-27 sierpnia 2028 roku w Thun.

Schwingen, nazywane także Szwajcarskimi Zapasami, to tradycyjna dyscyplina sportowa wywodząca się z obszarów wiejskich Szwajcarii.
Jest postrzegane jako sport narodowy Szwajcarów i od wieków cieszy się popularnością zarówno wśród mieszkańców alpejskich kantonów, jak i turystów chcących poznać autentyczną kulturę regionu.

Historia

Korzenie Schwingen sięgają prawdopodobnie średniowiecza, kiedy to zapasy stanowiły popularną formę rywalizacji wśród pasterzy i rolników.

Najstarsze znane przedstawienie walki w stylu dzisiejszego Schwingen pochodzi z XIII wieku: to wizerunek w katedrze w Lozannie, pokazujący typowy chwyt.
Początkowo miały one charakter nieformalny, rozgrywano je przy okazji jarmarków i festynów ludowych.
Stopniowo wykształciły się zasady określające technikę, ubiory i formułę turniejów.

W XIX wieku Schwingen stało się rozpoznawalnym elementem szwajcarskiego folkloru, a wraz z końcem tego stulecia zaczęto organizować większe, zinstytucjonalizowane zawody. Przełom nastąpił w 1895 roku, kiedy to powstał Szwajcarski Związek Zapasów (Eidgenössischer Schwingerverband), zrzeszający zawodników i ustalający oficjalne reguły.

Zasady i formuła rozgrywek

Schwingen rozgrywane jest na okrągłym ringu wysypanym trocinami (tzw. Sägemehl) o średnicy od 7 do 14 metrów. Dwaj zawodnicy zakładają na zwykłe długie spodnie i koszulę krótkie spodenki z mocnego płótna, tzw. Schwingerhosen (Zwilchhosen), z pasem i podwiniętymi nogawkami, za które się chwyta. Każdy stara się położyć przeciwnika na plecy.

Cel walki: Zwycięstwo odnosi zapaśnik, który położy przeciwnika tak, że ten dotknie trocin całymi plecami albo jednocześnie obiema łopatkami. Zwycięzca tradycyjnie otrzepuje potem trociny z pleców pokonanego.
Techniki chwytów: Dozwolone są wyłącznie uchwyty za wspomniane szorty i pas, a ponadto wszelkie techniki muszą być zgodne z zasadami fair play. Niedozwolone są uderzenia czy duszenia.
Czas pojedynku: Pojedynek (Gang) trwa od ok. 4-5 minut na festynach regionalnych do 16 minut w walce finałowej (Schlussgang) na święcie federalnym. Za każdą walkę obaj zawodnicy dostają notę: zwycięstwo czystym rzutem na plecy to maksymalne 10,00 pkt, zwycięstwo po dociśnięciu rywala w trocinach 9,75 pkt, a remis i porażka dają mniej. Na jednodniowym festynie każdy stacza zwykle 6 walk, na dwudniowym święcie federalnym 8.
Ocena walk: Jeśli w regulaminowym czasie nikt nie położy rywala na plecy, walka kończy się remisem (tzw. Gestellter), wyżej ocenianym niż porażka, ale wyraźnie niżej niż wygrana. Sędziowie nie wskazują wtedy zwycięzcy. Noty z wszystkich walk się sumują, a dwóch zawodników z najwyższą sumą spotyka się w walce finałowej (Schlussgang), która decyduje o zwycięstwie w całych zawodach.

Turnieje i wydarzenia

Najważniejszym wydarzeniem w kalendarzu Schwingen jest Eidgenössisches Schwing- und Älplerfest (ESAF), odbywające się co trzy lata w różnych regionach Szwajcarii. Zwycięzca tych mistrzostw zostaje uhonorowany tytułem Schwingerkönig (Król Schwingerów). Ostatnie ESAF odbyło się w sierpniu 2025 roku w Mollis (kanton Glarus): 47. królem został Armon Orlik, a walkę finałową oglądało w telewizji SRF 1 do 955 000 osób. Następne ESAF zaplanowano na 25-27 sierpnia 2028 roku w Thun (Oberland Berneński).

Zawodnicy nie dostają nagród pieniężnych. Na festynach wybierają nagrody z tzw. Gabentempel (meble, sprzęt rolniczy, dzwonki dla krów), a najlepsi wybierają pierwsi. Na największych zawodach są też nagrody żywe: zwycięzca ESAF dostaje byka (Muni). Najlepsi zawodnicy, zwykle 15-18% stawki, otrzymują wieniec z liści dębu (Kranz).
Oprócz głównego turnieju często odbywają się towarzyszące festyny ludowe, pokazy lokalnej muzyki, tańca oraz degustacje regionalnych specjałów kulinarnych.

Najważniejsi zawodnicy i kategorie

Zawodnicy Schwingen cieszą się w Szwajcarii prestiżem porównywalnym do gwiazd innych dyscyplin sportowych.

Kategorii wagowych w Schwingen w ogóle nie ma, w przeciwieństwie do międzynarodowych stylów zapaśniczych; lżejszy zawodnik może trafić na znacznie cięższego, więc liczą się przygotowanie fizyczne i technika.
Wśród najbardziej rozpoznawalnych postaci Schwingen znajduje się wielu mistrzów, którzy triumfowali kilkukrotnie na Eidgenössisches Schwingfest, zyskując status lokalnych bohaterów.
Zawodnicy często pochodzą z rodzin, w których Schwingen uprawia się od pokoleń, co podkreśla charakter sportu przekazywanego z ojca na syna. Od 1980 roku Schwingen uprawiają też kobiety, a w 1992 roku powstał ich własny związek (Eidgenössischer Frauenschwingverband).

Znaczenie w kulturze i dla turystyki

Schwingen uchodzi za jeden z filarów szwajcarskiej tożsamości, szczególnie w regionach wiejskich.

Kulturalny symbol: Podczas festynów zapaśnicy występują często w towarzystwie tradycyjnej muzyki ludowej, np. jodłowania lub gry na rogach alpejskich. Mieszkańcy podkreślają więź z przodkami i poszanowanie wielowiekowego dziedzictwa.
Atrakcja turystyczna: Zawody Schwingen przyciągają obserwatorów z całego świata, którzy chcą poznać autentyczne oblicze Szwajcarii. Turyści chętnie uczestniczą w festynach, podziwiając nie tylko rywalizację sportową, ale też bogactwo lokalnych zwyczajów.
Integracja społeczności: Turnieje często stanowią okazję do wspólnego biesiadowania i świętowania, co sprzyja zacieśnianiu relacji między mieszkańcami poszczególnych kantonów.

Schwingen jako sport narodowy

Schwingen to coś więcej niż sport - to żywy element szwajcarskiej tożsamości, łączący wieś z miastem. Co kilka lat odbywa się największy festiwal Eidgenössisches Schwing- und Älplerfest, gromadzący dziesiątki tysięcy widzów, a zwycięzca zyskuje tytuł „króla zapaśników" (Schwingerkönig) i status narodowego bohatera.

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest Schwingen?

To tradycyjne szwajcarskie zapasy rozgrywane na trocinach, w których zawodnicy w specjalnych spodniach próbują przewrócić rywala na plecy. To jeden z narodowych sportów Szwajcarii.

Kim jest Schwingerkönig?

To „król zapaśników" - zwycięzca wielkiego federalnego festiwalu Schwingen, który odbywa się co kilka lat. W Szwajcarii cieszy się statusem narodowego bohatera.

Jakie są nagrody w Schwingen?

Tradycyjną główną nagrodą na największych zawodach jest żywy byk (Muni), a najlepsi zawodnicy, zwykle 15-18% stawki, otrzymują wieniec z liści dębu (Kranz). Nagród pieniężnych nie ma, liczy się przede wszystkim prestiż i honor.