Sienkiewicz w Vevey: ostatnie lata i śmierć w Hôtel du Lac

Odcinek 7 z 11 serii „Polskie ślady w Szwajcarii”: miejsca, w których Polacy zapisali się w historii Szwajcarii. Codziennie jedno miejsce.

15 listopada 1916 roku w Vevey nad Jeziorem Genewskim zmarł Henryk Sienkiewicz, laureat literackiej Nagrody Nobla. Ostatnie dwa lata życia poświęcił pomocy rodakom, których dotknęła I wojna światowa.

Komitet z Vevey

We wrześniu 1914 roku Sienkiewicz wyjechał z Oblęgorka do Szwajcarii. Na przełomie 1914 i 1915 roku powstał Komitet Generalny Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce z siedzibą w Vevey. Sienkiewicz został jego prezesem, a Ignacy Paderewski wiceprezesem. Komitet zebrał kilkanaście milionów franków, w dużej części od Polonii w Ameryce. Nie stawał po żadnej stronie politycznej, żeby móc pomagać Polakom we wszystkich trzech zaborach.

Po francusku komitet nazywał się Comité général de secours pour les victimes de la guerre en Pologne. Polacy mówili o nim krótko: Komitet Veveyski. Bieżącą pracą kierował Antoni Osuchowski, szef komitetu wykonawczego. Po śmierci Sienkiewicza to on faktycznie prowadził komitet, który działał do 1919 roku. O Paderewskim i jego willi pod Morges piszemy w odcinku 3.

Jak komitet zbierał pieniądze

1 lutego 1915 roku szwajcarskie, francuskie i włoskie gazety wydrukowały apel Sienkiewicza „Do narodów cywilizowanych”. Do komitetu należeli ludzie ze wszystkich trzech zaborów, między innymi Gabriel Narutowicz, Maria Skłodowska-Curie i Urszula Ledóchowska. Na całym świecie powstało ponad 170 komitetów polonijnych, z tego 117 w USA, w dużej mierze dzięki Paderewskiemu.

Już na początku 1915 roku komitet miał około 700 tysięcy franków, a do kraju wysłano pierwsze 400 tysięcy. Do końca 1915 roku zebrano około 5 milionów franków. Większość pieniędzy trafiała do kraju przez komitet pomocy, który w Krakowie prowadził biskup Adam Sapieha. W Wielkiej Brytanii władze zablokowały przekazanie zebranych tam pieniędzy. Sienkiewicz napisał wtedy do premiera Herberta Asquitha i dostał zgodę na jeden wyjątek. Pomógł w tym też kardynał Pietro Gasparri.

Sienkiewicz pilnował, żeby komitet nie stawał po żadnej stronie. W liście do Polonii amerykańskiej z lutego 1915 roku pisał, że komitet nie staje po żadnej stronie wojny. W listopadzie 1916 roku, już ciężko chory, odmówił podpisania protestu przeciw Aktowi 5 listopada. Był to dokument, w którym Niemcy i Austro-Węgry zapowiedziały utworzenie Królestwa Polskiego. Sienkiewicz uważał, że zaszkodziłoby to zbiórce.

Hôtel du Lac

Do Szwajcarii wyjechał razem z rodziną. Na początku pobytu w Vevey Sienkiewicz mieszkał w Grand-Hôtel.

Od listopada 1915 roku Sienkiewicz mieszkał w Hôtel du Lac, w mieszkaniu z widokiem na jezioro. Tam zmarł wieczorem 15 listopada 1916 roku. Pogrzeb odbył się 22 listopada w kościele Notre-Dame w Vevey. W 1924 roku jego szczątki przewieziono do Polski i złożono w krypcie archikatedry św. Jana w Warszawie.

Hôtel du Lac otwarto w październiku 1868 roku. Pisarz zajmował tam mieszkanie na pierwszym piętrze. W Szwajcarii spędził nieco ponad dwa lata, zmarł w wieku 70 lat.

Powrót do Polski

Szczątki pisarza jechały do Polski przez Szwajcarię, Austrię i Czechosłowację. 27 października 1924 roku w Warszawie odbyła się uroczystość przy pomniku Adama Mickiewicza, przemawiał prezydent Stanisław Wojciechowski. Trumnę złożono w krypcie archikatedry, w sarkofagu zaprojektowanym przez Konstantego Jakimowicza, obok prezydenta Gabriela Narutowicza. Na pochówek na Wawelu nie zgodził się arcybiskup Adam Sapieha.

Co zobaczyć

Grand Hôtel du Lac przy Rue d'Italie działa do dziś. Na jego fasadzie od 1959 roku wisi tablica upamiętniająca Sienkiewicza, a druga znajduje się w kościele Notre-Dame. Spacer promenadą nad jeziorem z Vevey do Montreux to dobry pomysł na jesienne popołudnie.

Tablicę na hotelu odsłonięto 15 listopada 1959 roku, w 43. rocznicę śmierci pisarza. Ufundował ją Zbigniew Poray-Łukaszyński z USA, a wykonał rzeźbiarz Franciszek Black. Ci sami autorzy przygotowali tablicę w kościele Notre-Dame. Ma ona medalion z portretem pisarza i francuski napis. Widać na niej też orła i herby ośmiu miast: Warszawy, Krakowa, Poznania, Wrocławia, Szczecina, Gdańska, Lwowa i Wilna.

W ogrodzie hotelu, od strony Quai Perdonnet, od 25 listopada 2006 roku stoi pomnik pisarza z brązu, dzieło Gustawa Zemły. Sienkiewicz siedzi w fotelu, z „Quo vadis” na kolanach i piórem w ręce. Tablica obok przypomina, że w 1905 roku dostał literacką Nagrodę Nobla i że kierował komitetem pomocy ofiarom wojny w Polsce.

Najczęściej zadawane pytania

Gdzie zmarł Henryk Sienkiewicz?

W Vevey nad Jeziorem Genewskim, 15 listopada 1916 roku. Mieszkał wtedy w Hôtel du Lac, w mieszkaniu z widokiem na jezioro.

Gdzie jest pochowany Henryk Sienkiewicz?

W krypcie archikatedry św. Jana w Warszawie. Jego szczątki przewieziono tam z Vevey w 1924 roku.

Co Sienkiewicz robił w Szwajcarii w czasie I wojny światowej?

Był prezesem Komitetu Generalnego Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce z siedzibą w Vevey. Komitet zebrał kilkanaście milionów franków, w dużej części od Polonii w Ameryce.

Cała seria

Poprzedni wpis: Słowacki w Genewie: „Kordian” i wyprawa w Alpy z Wodzińskimi.

Wszystkie odcinki znajdziesz w kategorii Polacy w Szwajcarii. Następny odcinek: internowani polscy żołnierze 1940.

Paweł

Fot. Jmh2o, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.