Mickiewicz w Lozannie i ostatnie dni Szymanowskiego

Odcinek 5 z 11 serii „Polskie ślady w Szwajcarii”: miejsca, w których Polacy zapisali się w historii Szwajcarii. Codziennie jedno miejsce.

Lozanna to miasto, w którym polska literatura i muzyka zostawiły wyjątkowe ślady. Pracował tu Adam Mickiewicz, a niemal sto lat później zmarł Karol Szymanowski.

Mickiewicz, profesor łaciny

W 1839 roku Mickiewicz zaczął uczyć literatury łacińskiej w Akademii Lozańskiej. Wykładał po francusku, a słuchacze cenili jego ogromną wiedzę. W czerwcu 1840 roku uroczyście dostał pełny tytuł profesora, czyli został profesorem zwyczajnym. Jeszcze w tym samym roku wyjechał do Paryża. Tam zaczął wykładać literatury słowiańskie w Collège de France, słynnej paryskiej uczelni. Lozanna nadała mu tytuł profesora honorowego.

Uroczystość, podczas której Mickiewicz został pełnym profesorem, odbyła się 26 czerwca 1840 roku. Wygłoszone wtedy mowy wydrukowano w Lozannie. Kurs w Collège de France zaczął w grudniu 1840 roku i prowadził go do 1844 roku.

Akademia, w której uczył, powstała w 1537 roku, a w 1890 roku stała się Uniwersytetem w Lozannie. Uczelnia w swojej kronice wymienia wykłady Mickiewicza obok kursów Sainte-Beuve'a i Alexandre'a Vineta jako te, na które przychodziło wielu słuchaczy.

W Lozannie powstały „Liryki lozańskie”, krótkie, dojrzałe wiersze, uważane za jedne z najpiękniejszych w twórczości poety.

Zwykle zalicza się do nich cztery wiersze: „Snuć miłość”, „Nad wodą wielką i czystą”, „Gdy tu mój trup” i „Polały się łzy”. Niektórzy wydawcy dodają jeszcze „Ach, już i w rodzicielskim domu” i „Uciec z duszą na listek”. Mickiewicz pisał je, mając nieco ponad 40 lat. Sam ich nie publikował, ukazały się dopiero po jego śmierci. Wiersz „Nad wodą wielką i czystą” nawiązuje do chwili, gdy Mickiewicz patrzył na Alpy nad Jeziorem Genewskim. Jerzy Danielewicz, badacz języków starożytnych, przełożył cztery z tych wierszy na starożytną grekę i łacinę. Łaciny Mickiewicz uczył właśnie w Lozannie.

Gdzie mieszkał Mickiewicz

W Lozannie Mickiewicz kilka razy zmieniał mieszkanie. Najpierw mieszkał przy ulicy Saint-Pierre, potem w willi Beau-Séjour, którą rozebrano w 1948 roku. W 1840 roku mieszkał przy Rue de la Grotte 1.

Szwajcarię Mickiewicz znał już wcześniej. W 1830 roku w Genewie poznał Zygmunta Krasińskiego i wybrał się z nim w Alpy, o czym piszemy w odcinku 6.

Lozanna pamiętała o poecie. 24 grudnia 1898 roku, w setną rocznicę jego urodzin, odbyła się tu uroczystość. Wykład „Mickiewicz à Lausanne” wygłosił Józef Kallenbach.

Ostatnie dni Szymanowskiego

Karol Szymanowski, ciężko chory na gruźlicę, trafił w marcu 1937 roku do kliniki w Lozannie. Zmarł w nocy z 28 na 29 marca 1937 roku, w Wielkanoc. Oficjalnie podaje się datę 29 marca. Jego trumna wróciła pociągiem do Polski, a kompozytor spoczął w Krypcie Zasłużonych na Skałce w Krakowie.

Szymanowski chorował na gruźlicę od lat. Już w 1929 roku trafił do sanatorium w Davos, gdzie spędził prawie rok i napisał tekst „Wychowawcza rola kultury muzycznej w społeczeństwie”. Od 1930 roku mieszkał w willi „Atma” w Zakopanem. Powstały tam między innymi „Pieśni kurpiowskie”, IV Symfonia koncertująca i II Koncert skrzypcowy. W 1936 roku w Paryżu wystawiono jego balet „Harnasie”. Później leczył się jeszcze we francuskim Grasse, ale leczenie przestało pomagać. Willa „Atma” jest od 1976 roku muzeum kompozytora, oddziałem Muzeum Narodowego w Krakowie.

Kompozytor miał 54 lata. Dokładną godzinę śmierci podaje się różnie. Według karty pacjenta zmarł 28 marca o 23:45, a akt zgonu podaje 29 marca, godzinę 0:05. Stąd dwie daty w różnych książkach i artykułach.

Co zobaczyć

Budynek dawnej Akademii (Ancienne Académie) w starej dzielnicy Cité, tuż przy katedrze, istnieje do dziś i mieści szkołę. Spacer od katedry w dół przez stare miasto to dobra okazja, by zobaczyć Lozannę z czasów Mickiewicza.

W budynku Ancienne Académie działa szkoła, więc wejście do środka może być ograniczone. Do Cité najłatwiej dojść pieszo z placu Riponne.

Najczęściej zadawane pytania

Gdzie zmarł Karol Szymanowski?

W klinice w Lozannie, w nocy z 28 na 29 marca 1937 roku. Oficjalnie podaje się datę 29 marca, a kompozytor spoczął w Krypcie Zasłużonych na Skałce w Krakowie.

Czego Mickiewicz uczył w Lozannie?

Literatury łacińskiej w Akademii Lozańskiej, od 1839 roku. Wykładał po francusku, a w 1840 roku wyjechał do Paryża, do Collège de France.

Czym są Liryki lozańskie?

To krótkie wiersze, które Mickiewicz napisał w Lozannie. Uważa się je za jedne z najpiękniejszych w jego twórczości.

Cała seria

Poprzedni wpis: Żeromski w Rapperswilu: bibliotekarz w szwajcarskim zamku.

Wszystkie odcinki znajdziesz w kategorii Polacy w Szwajcarii. Następny odcinek: Słowacki w Genewie.

Paweł

Fot. Gzzz, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.