Terapia uzależnień – dlaczego warto szukać pomocy zanim problem przejmie kontrolę nad życiem?

Nie trzeba stracić wszystkiego, aby mieć wystarczający powód do rozpoczęcia terapii. Czasami wystarczy zauważyć, że alkohol lub inne substancje zaczynają zajmować w naszym życiu coraz więcej miejsca.

Zgłoszenie się po pomoc w związku z używaniem alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych dla wielu osób wiąże się ze wstydem, lękiem przed oceną poczuciem osobistej porażki. Problemy z używaniem substancji wiąż niestety należą do tych, o których trudno mówić otwarcie. Często łatwiej jest je ukrywać, bagatelizować lub tłumaczyć trudną sytuacją życiową niż przyznać się, że zaczynają wymykać się spod kontroli.

W praktyce terapeutycznej nierzadko zdarza się, że pierwszą osobą dostrzegającą problem jest ktoś z najbliższego  otoczenia. To rodzina z reguły w pierwszej kolejności zachęca do kontaktu ze specjalistą, poszukuje informacji lub inicjuje rozmowę o leczeniu.

Często na tym etapie wszystko się kończy. Pojawia się telefon do poradni , wspólne zainteresowanie konsultacją, a następnie decyzja zostaje odłożona na bliżej nieokreśloną przyszłość.

Tymczasem właśnie na wczesnym etapie problemowego używania substancji istnieje możliwość podjęcia interwencji, zanim pojawią się negatywne konsekwencje używania obejmujące kolejne obszary życia.

Dlaczego tak trudno zdecydować się na pierwszą konsultację?

Decyzja o skorzystaniu z pomocy nie zawsze jest prosta. Istnieje wiele psychologicznych mechanizmów, które utrudniają rozpoznanie problemu i podjęcie działania.

Jedną z nich jest minimalizowanie konsekwencji używania substancji. Osoba może dostrzegać pojedyncze trudności ale nie dostrzegać ich źródła w używaniu alkoholu lub innych substancji. Problemy w relacjach, pogorszenie samopoczucia lub trudności zawodowe bywają przypisywane stresowi, zmęczeniu czy zachowaniu innych osób.

Kolejny czynnik to przekonanie o  zachowaniu kontroli. Dopóki ktoś jest przekonany o własnej skuteczności, bo pracuje i wywiązuje się z obowiązków i nie ma problemów natury finansowej ciężej mu podjąć decyzję o rozmowie na temat problematycznego używania. Coraz częściej przeczytać można i spotkać się z opisem osób, które zachowują wysoki poziom funkcjonowania społecznego pomimo używania. Stanowi to poważny czynnik utrudniający podjęcie decyzji o rozmowie na temat zmiany dotychczasowych schematów. Prawda o alkoholu i używaniu substancji jest od lat niezmienna: wcześniej czy później skutki i konsekwencje picia lub używania ujawnią się w różnorodnych obszarach życia.

Istotną rolę odgrywa również ambiwalencja wobec zmiany. Z jednej strony pojawia się świadomość negatywnych konsekwencji, z drugiej substancja nadal pełni ważną funkcję – pomaga rozładować napięcie ,poprawić nastrój. Rezygnacja z dotychczasowego sposobu radzenia sobie może wiec budzić opór i niepokój.

Nie bez znaczenia pozostaje również emocja jaką jest wstyd, obawa przed stygmatyzacją, wcześniejsze nieudane próby ograniczenia używania oraz wewnętrzne przekonanie, że ,, poradzę sobie bez wsparcia”.

Sumując razem siłę wszystkich wyżej opisanych czynników decyzja o spotkaniu z terapeutą może być wielokrotnie odkładania nawet, gdy problem staje się coraz bardziej widoczny.

Czy trzeba mieć motywację do zmiany, aby rozpocząć terapię?

To jedna z najważniejszych pytań, które pojawiają się w kontekście leczenia uzależnień.

Motywacja nie zawsze poprzedza zmianę. Często rozwija się dopiero w kontakcie ze specjalistą. Nie trzeba przychodzić na pierwsze spotkanie z gotową decyzją o abstynencji ani z przekonaniem , że od tej chwili wszystko musi się zmienić.

Wstępna konsultacja może służyć zrozumieniu własnej sytuacji, rozpoznawaniu mechanizmów podtrzymujących uzależnienie oraz przyjrzeniu się korzyściom a także kosztom dotychczasowego funkcjonowania.

Głównym celem rozmowy terapeutycznej jest wzmocnienie autonomii  klienta, jego poczucie sprawczości i gotowości do podejmowania własnych decyzji. Celem nie jest wywieranie presji, lecz stworzenie warunków , w których człowiek może lepiej zrozumieć swoje zachowania i rozważyć możliwe kierunki zmiany. Pierwszym sukcesem nie jest zaprzestanie używania substancji, ale samo podjęcie rozmowy o problemie, który dotychczas pozostawał ukrywany lub ignorowany.

Czy terapia uzależnień jest skuteczna?

Skuteczność profesjonalnych oddziaływań w obszarze problemowego używania substancji znajduje potwierdzenia w ogromniej liczbie badań naukowych. Jednym z wniosków, który chciałabym dziś przytoczyć to fakt, że nie każda osoba doświadczająca problemów z alkoholem wymaga od razu długoterminowej terapii. Dużą skuteczność wykazują metody oparte na strukturze krótkich interwencji czy też dialogu motywacyjnego.

Warto też uświadomić  sobie, ze skuteczność leczenia nie należy oceniać przez pryzmat tylko i włącznie decyzji o podjęciu abstynencji. Ogromne znaczenie w procesie leczenia mają także takie decyzje jak ograniczanie szkód, poprawa funkcjonowania psychicznego i społecznego, rozwijanie umiejętności radzenia sobie oraz odzyskiwania wpływu na własne życie.

Proces zdrowienia nie zawsze przebiega liniowo. Powrót do używania substancji nie musi oznaczać przekreślania dotychczasowych postępów lecz może wskazywać na potrzebę ponownej analizy trudności i dostosowywania sposobu leczenia.

Dlaczego warto zgłosić się wcześniej?

Odpowiedz zasadniczo jest bardzo prosta i praktyczna.

Im wcześniej zostaną rozpoznanie niepokojące wzorce używania substancji, tym większą możliwość podjęcia działań profilaktycznych.

I na koniec  chciałbym mocno podkreślić coś, co być może nie jest oczywiste, ale prawdziwe.

Terapia ukierunkowana na radzenie sobie z używaniem substancji psychoaktywnych nie brzmi dziś modnie, ale to też Rozwój Osobisty - do którego niezmiennie od lat zachęcam!

 

Autor: Anna Mackiewicz, psycholog w Poradni Terapeutycznej ALParys.

Zapraszamy na konsultacje! https://www.poradniaterapeutyczna.ch