Trzy Szwajcarki urodzone tutaj wciąż są uznawane za obce

Trzy kobiety urodzone w Szwajcarii opowiadają, jak przez wygląd są traktowane jak cudzoziemki. W pociągu, restauracji, sklepie, hotelu i urzędzie są czasem zagadywane po niemiecku standardowym albo po angielsku, a mimo odpowiedzi po szwajcarsku rozmówca czasem pozostaje przy innym języku.

„Nie należysz tutaj”

Ella ma 35 lat i urodziła się w Szwajcarii. Jej rodzice mają szwajcarskie paszporty, a ojciec ma somalijskie korzenie. Kiedy czekała na parkingu dla gości u znajomej, starszy mężczyzna zapytał ją: „Dlaczego tu parkujesz?”. Powiedział to w sposób, który odebrała jako pełen wyższości i agresji.

Mężczyzna założył też, że Ella nie zrozumie szwajcarskiego niemieckiego. Dla niej przekaz był jasny: nie jesteś stąd. Ella mówi, że zna wyłącznie Szwajcarię i uważa się za Szwajcarkę, a mimo to jej wygląd regularnie decyduje o tym, jak widzą ją inni.

Takie sytuacje pojawiają się u niej co tydzień. W kawiarni, restauracji albo na ulicy obcy ludzie zaczynają rozmowę po niemiecku standardowym lub po angielsku. W mniejszych miejscowościach zdarza się to częściej niż w miastach.

Ella nie przypisuje każdej osobie złych zamiarów. Pojedyncza rozmowa może wynikać z pomyłki. Powtarzające się sytuacje mają jednak większy ciężar, bo za każdym razem przypominają jej, że inni widzą w niej kogoś z zewnątrz.

Pytania o prawdziwe pochodzenie

Sarah ma 31 lat, urodziła się i dorastała w Bazylei. Jej matka jest Szwajcarką, a ojciec pochodzi z Angoli. Mimo tego jej pochodzenie wciąż staje się tematem rozmowy.

Sarah opowiada o dotykaniu jej włosów bez pytania, podważaniu odpowiedzi, że jest Szwajcarką, oraz pytaniu: „Ale skąd naprawdę pochodzisz?”. Doświadczyła także otwarcie rasistowskich wyzwisk.

Kiedy Sarah była z partnerem i dzieckiem, starszy mężczyzna powiedział coś do niej po bazylejsku. Zanim zdążyła odpowiedzieć, powtórzył swoją uwagę po niemiecku standardowym. Sarah odparła, że w tym miejscu mówi się po szwajcarsku, bo w tamtej chwili nie znalazła lepszej odpowiedzi.

W swojej wcześniejszej pracy jako pracownica socjalna wypracowała inną reakcję. Gdy starsze osoby nadal mówiły do niej po niemiecku standardowym, mimo że przedstawiła się po szwajcarsku, pytała, czy właśnie ten język rozumieją lepiej.

Taka odpowiedź czasem wywoływała zaskoczenie, śmiech albo uśmiech. Rozmówcy nagle znajdowali się w sytuacji podobnej do tej, w którą często była wpychana Sarah. Później rozmowa mogła już spokojnie toczyć się po szwajcarsku.

Humor nie rozwiązuje jednak każdej sytuacji. Sarah czuje przynależność wyłącznie do Szwajcarii, bo tutaj się urodziła, wychowała i tutaj czuje się u siebie. Gdy ktoś podważa jej przynależność, odbiera to jako bolesne doświadczenie.

Język nie wystarcza, by zostać uznaną za Szwajcarkę

Ha Vy ma 28 lat. Urodziła się w Szwajcarii, a jej rodzice pochodzą z Wietnamu. W domu mówi głównie po wietnamsku, natomiast szwajcarski niemiecki jest jej językiem codziennym.

Mimo tego w pociągu, podczas zakupów, w hotelach i w urzędach regularnie słyszy niemiecki standardowy albo angielski. Szacuje, że dzieje się tak przy około 80 procentach pierwszych spotkań. Czasem odpowiada po szwajcarsku, a rozmówca nadal pozostaje przy innym języku.

Wcześniej Ha Vy podchodziła do takich sytuacji spokojniej. Z czasem rosła jednak jej frustracja, zwłaszcza gdy po informacji, że jest Szwajcarką, pojawiały się kolejne pytania. Ludzie chcieli wiedzieć, czy rzeczywiście urodziła się w tym kraju albo skąd zna tak dobrze szwajcarski niemiecki.

We wszystkich trzech historiach wygląd kobiet wpływa na to, jak postrzegają je inni. Język, miejsce urodzenia i całe dorastanie w Szwajcarii nie zawsze wystarczają, by zostały potraktowane jak osoby stąd.

Ella chciałaby, żeby Szwajcarki i Szwajcarzy pamiętali, że mogą wyglądać różnie. Jej oczekiwanie jest proste: osoby o innym wyglądzie także powinny być automatycznie zagadywane po szwajcarsku, bez założenia, że pochodzą z zagranicy.

Żal mi, że kobiety urodzone tutaj muszą czasem udowadniać własną przynależność, zamiast po prostu uczestniczyć w rozmowie. Mam wątpliwość, czy pojedyncze wyjaśnienie wystarczy, gdy podobne sytuacje wracają przez lata. Powtarzalność takich zachowań potrafi zranić nawet wtedy, gdy rozmówca nie planował nikogo obrazić.

- Natalia