W Biel znika ze strony 10 mln franków na centrum

Stowarzyszenie Muzułmańska Wspólnota Biel usunęło ze swojej strony internetowej informację o kwocie 10 milionów franków. W Biel nie ma jeszcze konkretnej działki ani wniosku budowlanego dotyczącego nowego islamskiego centrum.

Plan dotyczy społeczności korzystającej z meczetu przy Madretschstrasse 64. Podczas piątkowych modlitw budynek jest tak zatłoczony, że modlitwa odbywa się dwa razy, o 12.10 i 13.15. W budynku mieści się jeden z najstarszych meczetów w regionie, który stał się za mały.

Strona zmieniła opis planu

W maju 2025 roku meczet zorganizował spotkanie informacyjne o nowym centrum. W listopadzie 2025 roku powstało stowarzyszenie Muzułmańska Wspólnota Biel. Na jego stronie początkowo widniała zapowiedź budowy meczetu, który miał połączyć muzułmańską społeczność regionu Biel.

Obok informacji o projekcie znajdował się cel w wysokości 10 milionów franków. Pasek pokazywał zero procent realizacji, a strona obiecywała pełną przejrzystość finansową. Kilka dni po tym, jak dziennikarze Blick zadali stowarzyszeniu pytania, kwota i pasek zniknęły.

Zniknęło też słowo „meczet”. Obecnie strona mówi o „centrum kultury i modlitwy”. Zarząd stowarzyszenia wyjaśnił, że 10 milionów franków było wyłącznie kwotą przykładową. Według zarządu nie był to ani budżet, ani cel zbiórki, a strona znajdowała się jeszcze w budowie.

Stowarzyszenie twierdzi, że nie rozpoczęło kampanii zbiórkowej. Jednocześnie przyjmuje wpłaty na projekt przez Twint, kartę, PayPal i przelew bankowy. Według zarządu centrum ma być finansowane głównie z własnych środków, przy otwartości na dodatkowe wsparcie.

W tle pojawiają się Katar i Kuwejt

Stowarzyszenie nie zwracało dotąd o pieniądze do darczyńców z Kataru ani Kuwejtu. Nie wyklucza jednak takiego wsparcia w przyszłości. Każda przyszła wpłata miałaby być zgodna ze szwajcarskim prawem i nie ograniczać niezależności stowarzyszenia.

Temat zagranicznego finansowania pojawia się również przy obecnym meczecie. Budynek przy Madretschstrasse należy do fundacji Wakef z siedzibą w Prilly w kantonie Vaud. Jej biuro kontaktowe działa w budynku meczetu, a skrzynka pocztowa znajduje się przy wejściu. Ten sam adres podaje Muzułmańska Wspólnota Biel. Stowarzyszenie prowadzące meczet jest członkiem Muzułmańskiej Wspólnoty Biel.

Przewodniczący Muzułmańskiej Wspólnoty Biel od początku 2026 roku zasiada także w radzie fundacji Wakef. Nie ma jednak prawa podpisywania dokumentów w imieniu fundacji. Wyjaśnia, że przewodniczenie stowarzyszeniu ma głównie charakter koordynacyjny i powinno zmieniać się co roku. Obie organizacje przedstawiają się jako niezależne.

Według przewodniczącego nie było dotąd rozmów z fundacją Wakef o finansowaniu, planowaniu ani własności nowego centrum. Współpraca w przyszłości pozostaje jednak możliwa.

Historia fundacji sięga zakupu budynku w Biel w listopadzie 2008 roku. Liga Muzułmanów Szwajcarii kupiła go wtedy za 600 tysięcy franków w imieniu fundacji, która formalnie jeszcze nie istniała. Fundację Wakef utworzono dopiero w marcu 2009 roku, a w lipcu budynek przeszedł na jej własność.

W rejestrze nieruchomości nie wpisano banku jako wierzyciela hipotecznego. Kapitał fundacji wynosił 50 tysięcy franków. W liście ujawnionym w 2019 roku założyciel Ligi Muzułmanów dziękował fundacji powiązanej z państwem Kataru za pomoc w zakupie meczetu Salah-Eddine w Biel. Prosił również o kolejne pieniądze na remont.

Kuwejt pojawił się przy innym projekcie fundacji. W 2022 roku Wakef wskazywała na swojej stronie kuwejcką fundację Awqaf jako darczyńcę meczetu w Le Locle w kantonie Neuchâtel. Rok później ambasada Kuwejtu w Bernie potwierdziła, że projekty Wakef były finansowane przez organizacje powiązane z państwem Kuwejt.

Nie wiadomo, czy takie pieniądze trafiły także do meczetu w Biel. Wakef później prowadziła zbiórkę 500 tysięcy franków na jego remont, ale nie przedstawiła informacji o pochodzeniu ani wykorzystaniu środków. Prawnik fundacji powołał się na obowiązek składania sprawozdań przed federalnym nadzorem nad fundacjami.

Szwajcarskie prawo pozwala na zagraniczne wpłaty

Finansowanie meczetów pieniędzmi z zagranicy jest w Szwajcarii legalne. Fundacja Wakef podlega federalnemu nadzorowi, a jej księgi, według fundacji, sprawdza uprawniona firma rewizyjna. Prawo nie wymaga jednak publicznego ujawniania wszystkich źródeł pieniędzy.

Stowarzyszenia takie jak Muzułmańska Wspólnota Biel nie podlegają porównywalnemu nadzorowi państwowemu. Próby wprowadzenia zakazu zagranicznego finansowania meczetów upadły w parlamencie w 2017 i 2018 roku. Rząd oraz organizacje muzułmańskie ostrzegały wtedy przed traktowaniem wszystkich muzułmanów jako podejrzanych.

W Biel poszukiwanie miejsca dopiero się zaczyna. Stowarzyszenie pisze o rozmowach z miastem i dzielnicą, natomiast władze miasta przekazały, że nie otrzymały pytania o lokalizację i nie wiedzą o formalnych poszukiwaniach. Stowarzyszenie twierdzi z kolei, że pozostaje w kontakcie z różnymi przedstawicielami miasta, lecz rozmowy są na wczesnym etapie.

Najciekawsze wydaje mi się to, jak szybko zmienił się opis projektu po pytaniach dziennikarzy. Kwota 10 milionów franków mogła być przykładem, ale przy zbiórce pieniędzy takie liczby powinny od początku mieć jasne znaczenie. Za kilka tygodni sprawdziłbym przede wszystkim, czy pojawi się konkretny adres, budżet i informacja o planowanym finansowaniu.

- Paweł