Szwajcaria stoi przed ryzykiem niedoborów prądu zimą. Potrzebne decyzje o gazie lub atomie

Nowa analiza przygotowana na zlecenie Axpo wskazuje, że Szwajcaria może zmierzyć się z istotnymi brakami mocy w sezonie zimowym, jeśli nie zmieni kursu polityki energetycznej. Badanie porównuje scenariusze rozwoju miksu energetycznego i pokazuje, że rosnący popyt zimowy oraz stopniowe wycofywanie się niektórych elektrowni jądrowych tworzą realne ryzyko niedoborów dostaw energii.

Główne przyczyny ryzyka są dwie. Po pierwsze, struktura produkcji w Szwajcarii jest silnie sezonowa: elektrownie wodne i instalacje fotowoltaiczne generują najwięcej latem, natomiast w zimie ich wydajność spada. Po drugie, zapowiedziany lub planowany koniec eksploatacji niektórych siłowni jądrowych zmniejszy stabilne źródła mocy. Już dziś kraj jest w znacznym stopniu zależny od importu energii elektrycznej w wybranych okresach.

Axpo prognozuje, że do 2050 r. zużycie energii w sezonie zimowym może wzrosnąć o około 20 procent. Wzrost ten wyniknie głównie z rosnącej liczby pomp ciepła, rozpowszechnienia pojazdów elektrycznych oraz przyrostu demograficznego. Równocześnie poprawa efektywności energetycznej w budynkach i przemyśle częściowo neutralizuje wzrost całkowitego zapotrzebowania, ale nie wystarcza do pokrycia dodatkowego popytu zimowego.

Analiza przedstawia dwa główne scenariusze polityczne. W pierwszym priorytetem jest rozwój odnawialnych źródeł wraz z elastycznymi źródłami rezerwowymi. W praktyce oznacza to szybki rozbudowę wiatru i fotowoltaiki oraz budowę trzech–czterech dużych elektrowni gazowych, które mogłyby w razie potrzeby dostarczać energię w okresach słabszej produkcji wiatrowej lub niskiego nasłonecznienia. Z danych wynika, że wiatr jest szczególnie efektywny zimą i pokrywa znaczną część zapotrzebowania sezonowego, ale jego rozwój hamują długie procedury administracyjne i liczne sprzeciwy lokalne.

W drugim scenariuszu rozważa się przedłużenie eksploatacji istniejących reaktorów jądrowych i ewentualną budowę nowych jednostek do około 2045 r. Koszt budowy pojedynczej elektrowni o mocy porównywalnej z Leibstadt Axpo szacuje na około 8,6–12,5 mld franków. Nowe projekty jądrowe wymagają długich procedur planistycznych, dużych nakładów finansowych oraz modeli wsparcia publicznego. Budowy tego typu mogą angażować na placu budowy nawet do kilkunastu tysięcy pracowników w szczytowych fazach, co ma implikacje społeczne i organizacyjne.

W obu wariantach pojawiają się wyraźne kompromisy. Elektrownie gazowe są relatywnie tanie i elastyczne, ale w krótkim okresie zwiększają emisje CO2, jeśli paliwem pozostaje gaz kopalny. Z kolei nowe reaktory jądrowe dają stabilną, niskoemisyjną moc, lecz wiążą się z wysokimi kosztami kapitałowymi, ryzykiem finansowym i ograniczoną akceptacją społeczną. Fotowoltaika daje duże korzyści latem, ale w zimie uczestniczy w miksie tylko w niewielkim stopniu — według analizy jej produkcja w zimowych miesiącach stanowi zaledwie około 8% rocznej generacji.

W praktyce polityka musi też uwzględnić wymogi prawne i administracyjne. W Szwajcarii procesy zatwierdzania dużych projektów energetycznych obejmują ocenę oddziaływania na środowisko, konsultacje z gminami, możliwość odwołań oraz wymogi planistyczne na poziomie kantonalnym. Przyspieszenie budowy farm wiatrowych, o którym mówi badanie, wymagałoby uproszczeń proceduralnych, wyznaczenia dodatkowych terenów nadających się pod inwestycje oraz ograniczenia liczby skutecznych odwołań. Dla nowych elektrowni gazowych konieczne będą zmiany regulacyjne dotyczące rynku mocy, zasad finansowania i warunków emisji.

Konsekwencje dla obywateli i przedsiębiorstw mogą być odczuwalne. Scenariusz z większym udziałem gazu może oznaczać krótkoterminowo tańsze zabezpieczenie podaży, ale też wyższe emisje i potencjalne koszty związane z polityką klimatyczną. Scenariusz jądrowy wiąże się z długoterminowymi kosztami budowy, które mogą wpłynąć na taryfy i wymagają mechanizmów wsparcia finansowego. W każdym przypadku konieczne będą inwestycje w systemy magazynowania energii, wzmocnienie sieci przesyłowych oraz działania z zakresu zarządzania popytem (demand response), by ograniczyć ryzyko przerw w dostawach.

Na poziomie międzynarodowym Szwajcaria jest częścią zintegrowanego europejskiego rynku energii. Importy i eksporty energii, transgraniczne umowy oraz współpraca regulacyjna będą mieć wpływ na możliwości bilansowania braków. W krótkim i średnim terminie utrzymanie rezerw mocy i elastyczności mechanizmów rynkowych pozostaje kluczowe.

Wnioski płynące z raportu Axpo wskazują na konieczność szybkich decyzji politycznych: czy postawić na gwałtowny rozwój OZE przy wsparciu elastycznych, możliwych do szybkiego uruchomienia elektrowni gazowych, czy też ponownie rozważyć przedłużenie roli energetyki jądrowej z inwestycjami w nowe reaktory. Oba rozwiązania mają konsekwencje budżetowe, środowiskowe i społeczne.

Decyzje te wpłyną na ceny energii, bezpieczeństwo dostaw i na tempo dekarbonizacji gospodarki. W praktyce rząd i organy regulacyjne będą musiały rozważyć pakiet działań obejmujący przyspieszenie procedur dla projektów wiatrowych, planowanie terenowe, modele finansowania dużych inwestycji oraz mechanizmy wsparcia dla elastycznych źródeł mocy i magazynów energii.

— Paweł

Źródło: 20min.ch