Polacy Szwajcaria
Polacy SzwajcariaNatalia & Paweł
ForumPraca
Polacy w Szwajcarii

Tadeusz Reichstein: noblista z Włocławka i witamina C

20 listopada 20265 min czytaniaRedakcja Polacy Szwajcaria

Udostępnij
Tadeusz Reichstein: noblista z Włocławka i witamina C

Odcinek 7 z 11 serii „Polacy, którzy zmienili Szwajcarię”: Polacy, którzy zostawili trwały ślad w szwajcarskiej nauce, gospodarce i kulturze. Codziennie jedna postać.

Szwajcaria ma wielu noblistów, ale jeden z nich urodził się we Włocławku. Tadeusz Reichstein, nazwany tak na cześć Kościuszki, zmienił produkcję leków i medycynę XX wieku.

Z Włocławka do Zurychu

Reichstein urodził się 20 lipca 1897 roku we Włocławku w rodzinie żydowskiej. Dzieciństwo spędził w Kijowie, uczył się w Jenie, a potem rodzina osiadła w Zurychu. Od 1915 roku był obywatelem Szwajcarii. Studiował chemię na ETH, a w 1922 roku zrobił doktorat. Przez kilka lat badał… aromat palonej kawy.

Dzieciństwo, praca i kawa

Według historyków z Uniwersytetu w Bazylei Tadeusz był najstarszym z pięciu synów. Ojciec Izydor był inżynierem, budował cukrownie i pracował w Kijowie. Jako ośmiolatek Tadeusz mieszkał tam u ciotki, której mąż był aptekarzem. Pomagał w aptece, robił pigułki i syropy. Sam mówił potem, że to dlatego wybrał chemię. Dwa lata w szkole z internatem w Jenie wspominał bardzo źle. W 1907 roku ojciec kupił dom pod Zurychem i Tadeusz wrócił do rodziny. Przez kolejne lata dzieci uczyły się w domu.

Podczas I wojny Reichstein służył w szwajcarskim wojsku. Chemię na ETH studiował w latach 1916-1920. Po studiach długo szukał pracy. Najpierw za 200 franków przez sześć tygodni badał próbki wina, potem w Rorschach ulepszał baterie do latarek. Doktorat zrobił u Hermanna Staudingera, który w 1953 roku sam dostał Nobla. Aromat kawy, a także cykorii, badał do 1931 roku w małym laboratorium w Albisrieden w Zurychu, razem z mechanikiem precyzyjnym Josephem von Euw. Współpracowali potem przez około 50 lat.

W 1927 roku Reichstein ożenił się z Holenderką Louise van Ufford, a w 1933 roku urodziła się ich córka Ruth. Na ETH był wykładowcą (docentem), od 1931 roku asystentem Leopolda Ružički, a w 1937 roku został profesorem nadzwyczajnym. W Szwajcarii jego imię pisze się „Tadeus”, bez „z”. Tak zapisano je też w dokumentach Nagrody Nobla.

Witamina C dla wszystkich

W 1933 roku Reichstein wymyślił, jak wytwarzać witaminę C w fabryce. Jego metoda łączyła reakcje chemiczne z fermentacją, w której pracują bakterie. Metodę, nazwaną procesem Reichsteina, kupiła firma Hoffmann-La Roche z Bazylei. Dzięki niej witamina C stała się tania i powszechnie dostępna, a proces przez dziesięciolecia był główną metodą jej produkcji na świecie.

W tym samym czasie, niezależnie od Reichsteina, witaminę C wytworzył w laboratorium Brytyjczyk Norman Haworth z Birmingham. Reichstein potrzebował do swojej metody cukru L-sorbozy, którego nie było w sprzedaży. Postawił więc na dworze szklanki z wodą, w której rozpuścił sorbitol (rodzaj słodzika), a do tego drożdże i odrobinę octu. Po kilku dniach w trzech szklankach były białe kryształy sorbozy. W jednej z nich pływała martwa muszka owocówka, na której nóżce urosły kryształy. To bakterie z tej muszki zrobiły sorbozę.

Patent, z którego korzystała firma Roche, przez lata dawał laboratorium Reichsteina duże dochody. Roche sprzedawał witaminę C m.in. pod nazwą Redoxon.

Nobel 1950

Od 1938 roku Reichstein był profesorem Uniwersytetu w Bazylei. Badał hormony z kory nadnerczy, czyli małych gruczołów nad nerkami. Jednym z nich jest kortyzon. W 1950 roku otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny razem z Edwardem Kendallem i Philipem Henchem.

Do Bazylei przeniósł się, bo pod koniec lat 30. na ETH nie mógł zostać profesorem zwyczajnym, czyli dostać najwyższego stanowiska profesora. Powodem było to, że był polskim Żydem, choć miał szwajcarskie obywatelstwo. W Bazylei kierował Instytutem Farmaceutycznym przy Totengässlein, a w latach 1946-1967 był też profesorem chemii organicznej. Lata 1938-1950 nazywał potem najszczęśliwszymi w życiu.

Komitet noblowski nagrodził całą trójkę za odkrycia dotyczące hormonów kory nadnerczy, ich budowy i działania. Zespół Reichsteina wydzielił około 30 takich hormonów, w tym kortyzon. Z ponad tony nadnerczy od bydła dostawano ich tylko miligramy. W latach 1953-1954 Reichstein wydzielił aldosteron, kolejny hormon. Dostał też szwajcarską nagrodę Marcela Benoist (1947) i Medal Copleya brytyjskiego Royal Society (1968).

Paprocie i długie życie

Na emeryturze Reichstein zajął się paprociami i opublikował o nich ponad 80 prac. Jego imieniem nazwano paproć Asplenium × reichsteinii, która powstała ze skrzyżowania dwóch gatunków. Zmarł w Bazylei w 1996 roku w wieku 99 lat i był wtedy najdłużej żyjącym noblistą. Był honorowym obywatelem Włocławka i fundował stypendia polskim studentom.

Paprociami zajmował się od 1961 roku, a paproć jego imienia opisano w 1987 roku. W 1994 roku został członkiem zagranicznym Polskiej Akademii Nauk, a w 1995 roku honorowym doktorem (honoris causa) Akademii Medycznej w Gdańsku. Część jego rodziny zginęła w Holokauście. Zmarł 1 sierpnia 1996 roku i spoczywa na cmentarzu żydowskim w Bazylei.

Gdzie w Bazylei

Pamiątkowa tablica Reichsteina wisi na dziedzińcu Muzeum Farmacji Uniwersytetu w Bazylei, przy tej samej uliczce, przy której działał jego instytut. Muzeum mieści się na starym mieście, w domu „Zum Sessel” przy Totengässlein 3, gdzie działa od 1924 roku. W Bazylei ma też siedzibę firma Roche, która kupiła proces Reichsteina.

Najczęściej zadawane pytania

Kto opracował syntezę witaminy C?

Tadeusz Reichstein w 1933 roku. Wymyślił, jak wytwarzać witaminę C w fabryce. Metodę, nazwaną procesem Reichsteina, kupiła firma Hoffmann-La Roche z Bazylei i dzięki niej witamina C stała się tania.

Gdzie urodził się Tadeusz Reichstein?

We Włocławku, 20 lipca 1897 roku. Od 1915 roku był obywatelem Szwajcarii.

Kiedy Tadeusz Reichstein dostał Nagrodę Nobla?

W 1950 roku, w dziedzinie fizjologii lub medycyny. Nagrodę dzielił z Edwardem Kendallem i Philipem Henchem.

Cała seria

Poprzedni wpis: Kazimierz Funk: słowo witamina wymyślił Polak z Berna.

Wszystkie odcinki znajdziesz w kategorii Polacy w Szwajcarii. Następny odcinek: Anna Tomaszewicz-Dobrska, lekarka z dyplomem z Zurychu.

Natalia

Portret: ETH-Bibliothek Zürich, ok. 1937, domena publiczna, Wikimedia Commons.

Bądź na bieżąco: Szwajcarski Tydzień

Raz w tygodniu najważniejsze wiadomości, wydarzenia i oferty pracy dla Polaków w Szwajcarii. Za darmo, bez spamu.

Czy ten artykuł był pomocny?

Komentarze

Zobacz również