Polacy Szwajcaria
Polacy SzwajcariaNatalia & Paweł
ForumPraca
Polacy w Szwajcarii

Mościcki we Fryburgu: polscy naukowcy na uniwersytecie

17 listopada 20264 min czytaniaRedakcja Polacy Szwajcaria

Udostępnij
Mościcki we Fryburgu: polscy naukowcy na uniwersytecie

Odcinek 4 z 11 serii „Polacy, którzy zmienili Szwajcarię”: Polacy, którzy zostawili trwały ślad w szwajcarskiej nauce, gospodarce i kulturze. Codziennie jedna postać.

Na przełomie XIX i XX wieku małe miasto Fryburg stało się jednym z najważniejszych miejsc polskiej nauki na emigracji. Mówi się tam po francusku i po niemiecku. Wszystko za sprawą uniwersytetu, który od początku chętnie przyjmował profesorów i studentów z zagranicy.

Uniwersytet otwarty na Polaków

Uniwersytet we Fryburgu założono w 1889 roku. Była to uczelnia państwowa, ale katolicka, i od początku przyjmowała ludzi z wielu krajów. Pierwszą w Szwajcarii katedrę slawistyki, czyli nauki o językach i literaturze Słowian, objął Polak, Józef Kallenbach. Przez dziesięciolecia kierowali nią kolejni Polacy. Według uniwersytetu do 1918 roku studiowało tu ponad 600 Polaków, a Polek było wtedy więcej niż Szwajcarek.

Uczelnię stworzył kanton Fryburg. Pomysł wyszedł od Georges'a Pythona, członka rządu kantonu, który od 1886 roku odpowiadał za szkoły we Fryburgu. Zajęcia ruszyły 4 listopada 1889 roku. Wydział teologii prowadzili dominikanie, a wydział nauk ścisłych, m.in. fizyki i chemii, powstał w 1896 roku. Od początku wykładano po francusku i po niemiecku. Katedrę slawistyki do 1960 roku zajmowali wyłącznie Polacy. Liczbę ponad 600 polskich studentów podał w 2004 roku Urs Altermatt, który był wtedy rektorem.

Kowalski, Estreicher i inni

Fizyk Józef Wierusz-Kowalski był wcześniej asystentem Röntgena, odkrywcy promieni X. Od 1894 roku wykładał we Fryburgu, był rektorem uczelni i zorganizował wydział nauk ścisłych. Chemik Tadeusz Estreicher, który zbudował urządzenie zamieniające wodór z gazu w ciecz, był tu profesorem w latach 1906-1919. Ekonomię wykładał Antoni Kostanecki.

Kowalski był rektorem w latach 1897-1898. W 1914 roku dostał obywatelstwo gminy Portalban w kantonie Fryburg. W czasie I wojny współtworzył w Vevey Komitet Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce. We Fryburgu przygotowywał „Encyclopédie polonaise”, serię książek o Polsce po francusku. Po 1919 roku został dyplomatą, był m.in. przedstawicielem Polski (posłem) w Watykanie.

Estreicher przyjaźnił się ze Stanisławem Wyspiańskim i Józefem Mehofferem, o którym napiszemy w 10. odcinku. We Fryburgu był w latach 1913-1914 dziekanem. W 1919 roku wrócił do Krakowa. W listopadzie 1939 roku Niemcy aresztowali go podczas Sonderaktion Krakau, czyli akcji aresztowania krakowskich profesorów. Do 1940 roku więzili go w obozie Sachsenhausen.

Antoni Kostanecki, brat chemika Stanisława z 6. odcinka, wykładał we Fryburgu w latach 1901-1910. Potem przeniósł się do Lwowa i Warszawy, gdzie w latach 1917-1919 był rektorem uniwersytetu.

Mościcki, wynalazca z Fryburga

Ignacy Mościcki przyjechał do Fryburga w 1897 roku i został asystentem Kowalskiego. Badał, jak za pomocą łuku elektrycznego, czyli silnej iskry, zamienić azot z powietrza w związki chemiczne. Zbudował też szklany kondensator na wysokie napięcie, czyli urządzenie, które magazynuje energię elektryczną. Na podstawie jego patentów w 1903 roku powstała we Fryburgu fabryka kondensatorów. Po wielu latach wyrosła z niej firma Montena. Od 1908 roku Mościcki był obywatelem Szwajcarii. W latach 1926-1939 był prezydentem Polski, a potem wrócił nad Jezioro Genewskie i zmarł w Versoix w 1946 roku.

Na podstawie patentów Mościckiego powstała też spółka Société d'acide nitrique, która produkowała kwas azotowy, najpierw w Vevey, a potem w Chippis w Valais. Do Szwajcarii Mościcki przyjechał przez Londyn. Uciekał przed aresztowaniem za działalność polityczną. W 1934 roku Uniwersytet we Fryburgu nadał mu honorowy doktorat (honoris causa).

Prezydent na emigracji

Po klęsce Polski we wrześniu 1939 roku Mościcki był internowany w Rumunii, czyli zatrzymany i pilnowany przez tamtejsze władze. W grudniu 1939 roku wrócił do Szwajcarii. Rząd Szwajcarii zgodził się na to pod warunkiem, że nie będzie prowadził działalności politycznej. Od 1940 roku mieszkał w Genewie i znów pracował jako chemik, w laboratorium Hydro-Nitro. Zmarł w Versoix 2 października 1946 roku. W 1993 roku jego prochy przeniesiono do archikatedry św. Jana w Warszawie.

Co zobaczyć

W gmachu Miséricorde Uniwersytetu we Fryburgu wisi tablica ku pamięci Mościckiego. Jest tam też tablica od polskich żołnierzy internowanych w Szwajcarii, czyli zamkniętych w obozach w neutralnym kraju. W czasie II wojny studiowali oni na tej uczelni.

Gmach Miséricorde stoi przy Avenue de l'Europe 20. Zbudowano go w latach 1939-1941 według projektu Denisa Honeggera, we współpracy z fryburskim architektem Fernandem Dumasem. Biuro turystyczne Fribourg Tourisme pisze, że to najważniejszy budynek w Szwajcarii z końca lat 30. Tablica Mościckiego wisi w holu honorowym (Hall d'honneur). Polskie ślady na uczelni odwiedzili prezydenci Polski: Aleksander Kwaśniewski w 2004 roku i Bronisław Komorowski w 2012 roku.

Według uczelni w czasie II wojny studiowało tu ponad 200 internowanych polskich żołnierzy. Uniwersytet mówi o „polskim uniwersytecie na emigracji”, który działał przy nim w latach 1940-1945.

Najczęściej zadawane pytania

Co Ignacy Mościcki robił w Szwajcarii?

Od 1897 roku był asystentem Józefa Wierusza-Kowalskiego na uniwersytecie we Fryburgu. Zbudował tam szklany kondensator na wysokie napięcie, czyli urządzenie do magazynowania energii elektrycznej. Na podstawie jego patentów w 1903 roku powstała fabryka kondensatorów.

Gdzie zmarł Ignacy Mościcki?

Zmarł w 1946 roku w Versoix nad Jeziorem Genewskim. Od 1908 roku był obywatelem Szwajcarii.

Ilu Polaków studiowało we Fryburgu?

Według uniwersytetu do 1918 roku studiowało tam ponad 600 Polaków. Polek było wtedy więcej niż Szwajcarek.

Cała seria

Poprzedni wpis: Gabriel Narutowicz: prezydent Polski był profesorem ETH.

Wszystkie odcinki znajdziesz w kategorii Polacy w Szwajcarii. Następny odcinek: Marceli Nencki w Bernie.

Paweł

Portret: Ignacy Mościcki, domena publiczna, Wikimedia Commons.

Bądź na bieżąco: Szwajcarski Tydzień

Raz w tygodniu najważniejsze wiadomości, wydarzenia i oferty pracy dla Polaków w Szwajcarii. Za darmo, bez spamu.

Czy ten artykuł był pomocny?

Komentarze

Zobacz również