Paderewski w Morges: Riond-Bosson i walka o niepodległość

Odcinek 3 z 11 serii „Polskie ślady w Szwajcarii”: miejsca, w których Polacy zapisali się w historii Szwajcarii. Codziennie jedno miejsce.

Gdy w Polsce świętujemy 11 listopada, warto pamiętać, że jeden z ojców niepodległości przez ponad 40 lat mieszkał w Szwajcarii. Ignacy Jan Paderewski, światowej sławy pianista, a później premier Polski, miał swój dom w Tolochenaz pod Morges, nad Jeziorem Genewskim.

Riond-Bosson

Paderewski zamieszkał w posiadłości Riond-Bosson w 1897 roku, a dwa lata później ją kupił. Tu odpoczywał między trasami koncertowymi, komponował i przyjmował gości z całego świata. Jego żona Helena hodowała w posiadłości nawet 2500 rasowych kur, nagradzanych na wystawach.

O wolnej posiadłości powiedziała Paderewskim ich znajoma, księżna Rachel de Brancovan, która mieszkała w Amphion po drugiej stronie jeziora. Szukali spokoju, widoku na jezioro i góry oraz klimatu dobrego dla syna Alfreda, który miał słabe zdrowie. W Riond-Bosson Paderewski kończył swoją operę „Manru”. Jej premiera odbyła się w Dreźnie 29 maja 1901 roku.

W tym samym roku, w którym kupił posiadłość, 31 maja 1899 roku, ożenił się w Warszawie z Heleną Górską. W maju 1913 roku wziął udział w festiwalu muzycznym w Vevey na cześć Camille'a Saint-Saënsa.

Hodowla Heleny nazywała się „Mrs Paderewska's Poultry Farm”. Poza kurami żyły tam też rzadkie ptaki, na przykład złote bażanty, papugi i pawie.

Stąd walczył o Polskę

W czasie I wojny światowej Paderewski współtworzył w Vevey Komitet Generalny Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce. W USA przekonywał polityków, że Polska powinna znów być wolna. Jego list do doradcy prezydenta Wilsona wpłynął na zapis o niepodległej Polsce w słynnych 14 punktach, czyli planie pokoju Wilsona. 27 grudnia 1918 roku przemawiał w Poznaniu, a w 1919 roku był premierem i podpisał traktat pokojowy w Wersalu. W latach 30. w Riond-Bosson spotykali się przeciwnicy sanacji, czyli obozu, który wtedy rządził Polską. Nazywano ich „Frontem Morges”.

Pismo w sprawie Polski Paderewski przekazał pułkownikowi Edwardowi House'owi, doradcy Wilsona, w styczniu 1917 roku. Wkrótce potem prezydent mówił publicznie o „zjednoczonej, niepodległej i autonomicznej Polsce”. Premierem Paderewski był od 18 stycznia do 27 listopada 1919 roku. 8 lipca 1933 roku Lozanna nadała mu honorowe obywatelstwo, w obecności prezydenta Szwajcarii Edmunda Schulthessa.

„Front Morges” powstał w 1936 roku z inicjatywy Paderewskiego i gen. Władysława Sikorskiego. Należeli do niego między innymi gen. Józef Haller i Wojciech Korfanty. Od grudnia 1939 roku Paderewski stał na czele Rady Narodowej, która doradzała polskiemu rządowi na emigracji.

Wyjazd i koniec willi

23 września 1940 roku Paderewski na zawsze opuścił Riond-Bosson. Wyjechał do USA i zmarł tam w 1941 roku. Willa nie przetrwała: w 1965 roku została wysadzona, a teren przecina dziś autostrada. Zachował się fragment parku z drzewami sadzonymi przez Paderewskiego.

Ostatnie miesiące w Szwajcarii też łączyły się z Polakami. W czerwcu 1940 roku Paderewski wstawiał się u władz szwajcarskich i u generała Henriego Guisana za internowanymi polskimi żołnierzami. Internowani to żołnierze, których neutralna Szwajcaria rozbroiła i trzymała w obozach do końca wojny. Piszemy o nich w odcinku 8. 29 września 1940 roku pożegnał się ze Szwajcarią w Radio Lausanne. Zmarł w Nowym Jorku 29 czerwca 1941 roku.

Jego ciało spoczywało tymczasowo na cmentarzu Arlington pod Waszyngtonem. W 1992 roku przewieziono je do archikatedry św. Jana w Warszawie. Serce zostało w Stanach Zjednoczonych, w Doylestown w Pensylwanii.

Co zostało po Riond-Bosson

Willę wysadziła w 1965 roku szwajcarska armia. Zostały domy dawnych ogrodników i kawałek parku, w którym Paderewski sadził wiele gatunków drzew. Od czasu budowy autostrady trudno nawet ocenić, jak duża była posiadłość. Pod autostradą stoi gołębnik, który kiedyś był częścią ogrodu, a dziś mieści małe muzeum.

Co zobaczyć dziś

Muzeum Paderewskiego działa w zamku w Morges. W mieście stoi też jego pomnik z brązu, odsłonięty w 1948 roku. Muzeum jest otwarte w tych samych godzinach co zamek.

Muzeum Paderewskiego otwarto w 1991 roku. Wcześniej działało w budynku Grenier bernois, dziś jest w zamku przy Rue du Château 1. Od wiosny 2023 roku ma nagrania z opisem dla osób niewidomych.

Pomnik wykonał rzeźbiarz Milo Martin, odsłonięto go 3 lipca 1948 roku. Resztki parku i gołębnik znajdziecie przy Route de Lully 5 w Tolochenaz, tuż obok Morges. Obie wizyty łatwo połączyć.

Najczęściej zadawane pytania

Gdzie mieszkał Paderewski w Szwajcarii?

W posiadłości Riond-Bosson w Tolochenaz pod Morges, nad Jeziorem Genewskim. Zamieszkał tam w 1897 roku, a dwa lata później kupił posiadłość.

Czy willa Paderewskiego w Morges jeszcze stoi?

Nie. Willę Riond-Bosson wysadzono w 1965 roku, a przez teren biegnie dziś autostrada. Został tylko fragment parku z drzewami, które sadził Paderewski.

Gdzie jest Muzeum Paderewskiego w Morges?

W zamku w Morges. Jest otwarte w tych samych godzinach co zamek, a w mieście stoi też pomnik Paderewskiego z brązu z 1948 roku.

Cała seria

Poprzedni wpis: Muzeum Polskie w Rapperswilu i Kolumna Barska z orłem.

Wszystkie odcinki znajdziesz w kategorii Polacy w Szwajcarii. Następny odcinek: Żeromski w Rapperswilu.

Paweł

Fot. Abxbay, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons. Portret: Józef Kuczyński, domena publiczna.