Ludwik Rajchman: polski lekarz, pomysłodawca UNICEF
22 listopada 20264 min czytaniaRedakcja Polacy Szwajcaria

Odcinek 9 z 11 serii „Polacy, którzy zmienili Szwajcarię”: Polacy, którzy zostawili trwały ślad w szwajcarskiej nauce, gospodarce i kulturze. Codziennie jedna postać.
Gdy myślimy o międzynarodowej Genewie, rzadko przychodzi nam do głowy, że jednym z jej twórców był polski lekarz, specjalista od bakterii (bakteriolog). Ludwik Rajchman zostawił po sobie UNICEF i szkołę, do której do dziś chodzą dzieci z całego świata.
Lekarz od epidemii
Rajchman urodził się w 1881 roku w Warszawie. Studiował medycynę w Krakowie, bakteriologię w Instytucie Pasteura w Paryżu, a potem pracował w Londynie. Po odzyskaniu niepodległości założył w Warszawie instytut, z którego powstał potem Państwowy Zakład Higieny. Walczył też z epidemią tyfusu plamistego.
Urodził się 1 listopada 1881 roku. Jego ojciec Aleksander był założycielem Filharmonii Warszawskiej, siostra Helena Radlińska została znaną badaczką wychowania (pedagożką), a kuzynem był bakteriolog Ludwik Hirszfeld. Bakteriologii Rajchman uczył się w Krakowie u Odona Bujwida. W Instytucie Pasteura pracował w latach 1907-1909.
Genewa i Liga Narodów
W 1921 roku został dyrektorem Sekcji Zdrowia Ligi Narodów w Genewie i kierował nią do końca lat 30. Liga Narodów była poprzedniczką ONZ. Jej Organizację Zdrowia uważa się za jedną z jej najlepiej działających części. To poprzedniczka dzisiejszej Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Rajchman doradzał też rządowi Chin w sprawach ochrony zdrowia.
W Chinach zajmował się m.in. kwarantanną, czyli odosobnieniem ludzi, którzy mogą przenosić choroby. Doradzał tamtejszemu rządowi w latach 1929-1931 i także później. Poznał wtedy chińskiego polityka T.V. Soonga z Jeanem Monnetem. Monnet był później jednym z twórców wspólnoty państw Europy, z której wyrosła Unia Europejska. W 1938 roku szef Ligi, sekretarz generalny Joseph Avenol, odwołał Rajchmana ze stanowiska. Jako powód podaje się to, że Rajchman otwarcie sprzeciwiał się faszystom.
Ecolint, najstarsza szkoła międzynarodowa
W 1924 roku Rajchman współzałożył w Genewie International School of Geneva (Ecolint), dla dzieci pracowników Ligi Narodów. To najstarsza szkoła międzynarodowa na świecie i miejsce, w którym powstała matura międzynarodowa IB. Działa do dziś w kilku kampusach w okolicach Genewy.
Szkołę założyli pracownicy Ligi Narodów i Międzynarodowego Biura Pracy razem z nauczycielami i badaczami wychowania z genewskiego Instytutu Jeana-Jacques'a Rousseau. Obok Rajchmana ważną rolę odegrał Amerykanin Arthur Sweetser, który zbierał pieniądze. Portal Geneva Solutions przypomina, że założyciele chcieli stworzyć szkołę „przeciw wojnie i dla pokoju”. Pierwsza klasa uczyła się w rodzinnym domu (chalecie) nauczyciela i badacza wychowania Adolphe'a Ferrière'a przy Route de Florissant. Na początku było ośmioro uczniów.
Dziś Ecolint ma około 4500 uczniów 143 narodowości. Kampusy to La Grande Boissière (w szkole od 1929 roku), La Châtaigneraie w Founex w kantonie Vaud i Campus des Nations (od 2005 roku). Program matury IB, który przygotowali nauczyciele Ecolint, ruszył w 1968 roku. W 2024 roku szkoła obchodziła 100-lecie.
UNICEF
Po II wojnie światowej Rajchman reprezentował Polskę w UNRRA, czyli Administracji Narodów Zjednoczonych do spraw Pomocy i Odbudowy. Ta organizacja pomagała krajom zniszczonym przez wojnę. Na jej ostatnim zebraniu w Genewie w 1946 roku Rajchman zaproponował, by pozostałe pieniądze przeznaczyć na pomoc dzieciom. 11 grudnia 1946 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ, czyli zebranie wszystkich państw członkowskich, założyło UNICEF. Sam UNICEF w swojej historii nazywa Rajchmana założycielem. W latach 1946-1950 Rajchman bez wynagrodzenia przewodniczył Radzie Wykonawczej UNICEF, czyli jego władzom.
Oficjalnie UNICEF powstał na mocy uchwały Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 57(I). Rajchman był pomysłodawcą funduszu i pierwszym przewodniczącym jego rady. Pierwszym dyrektorem wykonawczym był Amerykanin Maurice Pate. Skrót pochodzi od angielskiej nazwy United Nations International Children's Emergency Fund. Na początku UNICEF wysyłał głównie mleko w proszku, a jedne z pierwszych programów działały w Polsce. W 1953 roku Zgromadzenie Ogólne zdecydowało, że UNICEF będzie działał na stałe.
Pate postawił warunek: pomoc ma trafiać do dzieci zarówno w krajach zwycięskich, jak i pokonanych. W Polsce w czasie wojny na gruźlicę umierało cztery razy więcej dzieci niż wcześniej. W 1947 roku UNICEF włączył się w Międzynarodową Kampanię Przeciwgruźliczą. Według UNICEF była to największa akcja szczepień, jaką do tej pory podjęto. Była też pierwszą, w której szczepionkę BCG przeciw gruźlicy podawano poza szpitalami i przychodniami.
Ostatnie lata
W czasach makkartyzmu, czyli nagonki na ludzi podejrzewanych o komunizm, Rajchmana wezwano przed komisję w USA. Wyjechał do Francji i do Stanów już nie wrócił. Władze PRL odebrały mu paszport i oddały go dopiero w 1956 roku. Zmarł 13 lipca 1965 roku w Chenu we Francji. Jego syn Jan studiował na ETH w Zurychu i wynalazł pamięć rdzeniową, jeden z pierwszych rodzajów pamięci komputerów. Biografię Rajchmana, „For the Good of Humanity”, napisała w 1998 roku jego prawnuczka Marta Balińska.
Najczęściej zadawane pytania
Kto wymyślił UNICEF?
Pomysłodawcą UNICEF był polski lekarz Ludwik Rajchman. W 1946 roku zaproponował, by pozostałe pieniądze UNRRA, organizacji pomocy dla krajów zniszczonych przez wojnę, przeznaczyć na pomoc dzieciom. 11 grudnia 1946 roku ONZ założyła UNICEF, a Rajchman w latach 1946-1950 przewodniczył jego władzom (Radzie Wykonawczej).
Jaka jest najstarsza szkoła międzynarodowa na świecie?
International School of Geneva, czyli Ecolint. Powstała w Genewie w 1924 roku, a jednym z założycieli był Ludwik Rajchman.
Co Ludwik Rajchman robił w Lidze Narodów?
Od 1921 roku był dyrektorem Sekcji Zdrowia Ligi Narodów w Genewie i kierował nią do końca lat 30. Organizację Zdrowia Ligi Narodów uważa się za poprzedniczkę Światowej Organizacji Zdrowia (WHO).
Cała seria
Poprzedni wpis: Anna Tomaszewicz-Dobrska: z Mławy na medycynę w Zurychu.
Wszystkie odcinki znajdziesz w kategorii Polacy w Szwajcarii. Następny odcinek: Józef Mehoffer i witraże we Fryburgu.
Natalia
Zdjęcie: Vassil, CC0, Wikimedia Commons. Portret: NAC, domena publiczna, Wikimedia Commons.
Bądź na bieżąco: Szwajcarski Tydzień
Raz w tygodniu najważniejsze wiadomości, wydarzenia i oferty pracy dla Polaków w Szwajcarii. Za darmo, bez spamu.




