Wojna Sonderbund i konstytucja 1848 – narodziny nowoczesnej Szwajcarii

Współczesna Szwajcaria – państwo federalne z silnym rządem centralnym, ale szerokimi prawami kantonów – narodziła się dopiero w 1848 roku. Poprzedziła ją krótka wojna domowa zwana wojną Sonderbundu (1847), będąca finałem trwającego dekady sporu między liberałami a konserwatystami oraz między kantonami protestanckimi i katolickimi.

Tło konfliktu: Restauracja i Regeneracja

Po kongresie wiedeńskim (1815) Szwajcaria była luźnym związkiem 22 suwerennych kantonów połączonych słabym paktem. Okres tzw. Restauracji przywrócił władzę dawnym elitom, jednak w latach 30. XIX wieku fala liberalnych reform – nazwana Regeneracją – wprowadziła w wielu kantonach nowoczesne konstytucje, wolność prasy i równość wobec prawa.

Liberałowie dążyli do silniejszego, scentralizowanego państwa zdolnego prowadzić wspólną politykę gospodarczą, podczas gdy konserwatywne, w większości katolickie kantony górskie obawiały się utraty suwerenności i wpływów Kościoła. Spór zaostrzyła kwestia zakonu jezuitów, którego sprowadzenie do Lucerny wywołało gwałtowne protesty.

Sonderbund – separatystyczny związek

W 1845 roku siedem katolickich kantonów (Lucerna, Uri, Schwyz, Unterwalden, Zug, Fryburg i Valais) zawarło osobny sojusz obronny – Sonderbund („związek szczególny"). Większość liberalnego sejmu związkowego (Tagsatzung) uznała go za sprzeczny z paktem federalnym i w 1847 roku nakazała jego rozwiązanie.

Wojna domowa 1847 roku

Gdy kantony Sonderbundu odmówiły, doszło do wojny. Dowództwo nad armią związkową objął genewski generał Guillaume-Henri Dufour – późniejszy współzałożyciel Czerwonego Krzyża – który prowadził kampanię niezwykle ostrożnie, nakazując oszczędzanie jeńców, rannych i ludności cywilnej.

Konflikt trwał zaledwie około miesiąca i pochłonął niespełna sto ofiar – jak na wojnę domową był wyjątkowo bezkrwawy. Przewaga liczebna i sprawne dowodzenie szybko zmusiły Sonderbund do kapitulacji.

Konstytucja federalna z 1848 roku

Zwycięscy liberałowie nie zdecydowali się na zemstę, lecz na budowę trwałego porządku. Uchwalona w 1848 roku konstytucja federalna – wzorowana częściowo na ustroju Stanów Zjednoczonych – przekształciła luźny związek w nowoczesne państwo federalne.

Najważniejsze zmiany ustrojowe

• Dwuizbowe Zgromadzenie Federalne: Rada Narodowa (reprezentująca obywateli) i Rada Kantonów (reprezentująca kantony)
• Siedmioosobowa Rada Federalna jako kolegialny rząd, z rotacyjnym urzędem prezydenta
• Zniesienie ceł wewnętrznych i ujednolicenie waluty (frank szwajcarski), miar oraz poczty
• Berno jako stolica administracyjna (Bundesstadt)

Znaczenie

Konstytucja z 1848 roku – gruntownie zrewidowana w 1874 (rozszerzenie demokracji bezpośredniej) i w 1999 – położyła podwaliny pod stabilność, dobrobyt i jedność dzisiejszej Szwajcarii. Sposób, w jaki zakończono konflikt – bez represji, za to z mądrą reformą ustrojową – do dziś bywa przywoływany jako wzór pojednania po wojnie domowej.

Najczęściej zadawane pytania

Czym była wojna Sonderbundu?

To krótka wojna domowa z 1847 roku między liberalną większością a siedmioma katolickimi kantonami, które utworzyły osobny związek (Sonderbund). Trwała około miesiąca i pochłonęła niespełna sto ofiar.

Co wprowadziła konstytucja z 1848 roku?

Przekształciła luźny związek w państwo federalne z dwuizbowym parlamentem, Radą Federalną jako rządem, wspólną walutą i stolicą w Bernie.

Dlaczego rok 1848 jest tak ważny dla Szwajcarii?

To rok narodzin nowoczesnego, federalnego państwa szwajcarskiego, którego ustrój – z poprawkami – obowiązuje do dziś.

Zobacz też

• Od Republiki Helweckiej do kongresu wiedeńskiego
• Geneza demokracji bezpośredniej
• Historia współczesna Szwajcarii