Od Republiki Helweckiej do kongresu wiedeńskiego (1798–1815)

Przełom XVIII i XIX wieku to dla Szwajcarii czas gwałtownych wstrząsów: upadek starej Konfederacji, francuska okupacja, eksperyment ze scentralizowaną republiką, a wreszcie powrót do federalizmu i międzynarodowe uznanie wieczystej neutralności. W ciągu zaledwie kilkunastu lat kraj przeszedł drogę od średniowiecznego związku kantonów do podmiotu nowoczesnego prawa międzynarodowego.

Inwazja francuska i Republika Helwecka

W 1798 roku wojska rewolucyjnej Francji wkroczyły do Szwajcarii i obaliły dawny porządek trzynastu kantonów. W jego miejsce narzucono Republikę Helwecką – jednolite, scentralizowane państwo wzorowane na Francji, ze stolicą najpierw w Aarau, a potem w Lucernie i Bernie.

Republika zniosła przywileje stanowe, poddaństwo i nierówności między kantonami a dawnymi krajami poddanymi, wprowadzając równość wobec prawa i jednolite obywatelstwo. Była to jednak konstrukcja głęboko sprzeczna ze szwajcarską tradycją niezależności kantonów i okazała się politycznie niestabilna – wstrząsana zamachami stanu i sporem unitarystów z federalistami.

Akt Mediacji Napoleona (1803)

Wobec chaosu i konfliktów wewnętrznych w 1803 roku Napoleon Bonaparte narzucił tzw. Akt Mediacji, który przywrócił federalizm i pogodził dawny ustrój z rewolucyjnymi zdobyczami. Liczbę kantonów zwiększono do dziewiętnastu – po raz pierwszy pełnoprawnymi członkami związku stały się m.in. Vaud, Argowia, Turgowia, Ticino, St. Gallen i Gryzonia.

Szwajcaria pozostawała jednak w faktycznej zależności od Francji: musiała utrzymywać sojusz wojskowy i dostarczać Napoleonowi żołnierzy, z których wielu zginęło podczas kampanii rosyjskiej w 1812 roku.

Kongres wiedeński i wieczysta neutralność

Po klęsce Napoleona kongres wiedeński (1814–1815) na nowo ułożył mapę Europy. Szwajcaria odzyskała pełną suwerenność, a do związku dołączyły trzy kolejne kantony – Valais, Neuchâtel i Genewa – co dało łącznie 22 kantony w kształcie zbliżonym do dzisiejszego.

Co najważniejsze, w 1815 roku mocarstwa europejskie oficjalnie uznały i zagwarantowały wieczystą neutralność Szwajcarii. Po raz pierwszy neutralny status kraju został zapisany w prawie międzynarodowym, uznano go też za korzystny dla stabilności całego kontynentu.

Znaczenie

Choć Republika Helwecka przetrwała zaledwie pięć lat, trwale osłabiła feudalne przywileje i utorowała drogę reformom. Postanowienia z 1815 roku zapewniły zaś Szwajcarii stabilne granice i status, który pozwolił jej przez kolejne dwa stulecia unikać europejskich wojen i skupić się na rozwoju wewnętrznym – aż po nowoczesne państwo federalne z 1848 roku.

Najczęściej zadawane pytania

Czym była Republika Helwecka?

To scentralizowane państwo narzucone Szwajcarii przez Francję w 1798 roku, które zniosło feudalne przywileje, ale było sprzeczne z tradycją federalizmu i okazało się niestabilne.

Co ustalił dla Szwajcarii kongres wiedeński?

Potwierdził suwerenność kraju, ustalił jego granice (22 kantony) i – co najważniejsze – w 1815 roku oficjalnie uznał wieczystą neutralność Szwajcarii.

Czym był Akt Mediacji?

To dokument narzucony przez Napoleona w 1803 roku, który przywrócił w Szwajcarii ustrój federalny i zwiększył liczbę kantonów do dziewiętnastu.

Zobacz też

• Rewolucja francuska na terenie Szwajcarii
• Historia szwajcarskiej neutralności
• Wojna Sonderbund i konstytucja 1848