Stara Konfederacja (1291–1515) – bitwy, ekspansja i trzynaście kantonów

Od legendarnego paktu trzech kantonów z 1291 roku do klęski pod Marignano w 1515 roku Konfederacja Szwajcarska przeszła drogę od górskiego sojuszu obronnego do liczącej się siły militarnej Europy. Ten okres, zwany Starą Konfederacją, ukształtowały przede wszystkim zwycięskie bitwy i stopniowa ekspansja terytorialna.

To wtedy szwajcarska piechota zyskała sławę najgroźniejszej w Europie, a związek rozrósł się z trzech do trzynastu kantonów.

Pierwsze zwycięstwa nad Habsburgami

Górscy chłopi i mieszczanie wielokrotnie pokonywali rycerskie wojska Habsburgów, wykorzystując teren i nowe taktyki walki pieszej. Pod Morgarten (1315) zaskoczyli i rozbili ciężką jazdę w górskim wąwozie. Pod Sempach (1386) odnieśli kolejne wielkie zwycięstwo, z którym wiąże się legenda o bohaterskim Arnoldzie Winkelriedzie, który własnym ciałem utorował drogę przez las habsburskich włóczni. Triumf pod Näfels (1388) ostatecznie umocnił niezależność związku.

Rozszerzanie związku – „Acht Orte"

Do pierwotnych trzech kantonów (Uri, Schwyz, Unterwalden) dołączały kolejne – w tym potężne miasta Lucerna, Zurych, Berno, Zug i Glarus – tworząc związek ośmiu kantonów („Acht Orte"). Sojusz łączył wspólne interesy obronne i handlowe, choć poszczególne kantony zachowywały pełną suwerenność wewnętrzną i własne ustroje, od demokracji zgromadzeń po miejskie patrycjaty.

Wojny burgundzkie (1474–1477)

Apogeum militarnej potęgi przyniosły wojny burgundzkie. Konfederaci trzykrotnie pokonali jednego z najpotężniejszych władców Europy, księcia Burgundii Karola Śmiałego – pod Grandson i Murten, a wreszcie pod Nancy (1477), gdzie Karol zginął. Zdobyte łupy były ogromne, a sława szwajcarskiej piechoty rozeszła się po całym kontynencie.

Odtąd najemnicy z Konfederacji (Reisläufer) byli rozchwytywani na europejskich dworach, a służba najemna stała się ważnym źródłem dochodu – i kontrowersji – na kolejne stulecia. Pamiątką tej tradycji jest do dziś Gwardia Szwajcarska w Watykanie.

Niezależność od Cesarstwa i trzynaście kantonów

Po zwycięskiej wojnie szwabskiej (1499) Konfederacja faktycznie uniezależniła się od Świętego Cesarstwa Rzymskiego, przestając płacić cesarskie podatki i podlegać jego sądom. Do 1513 roku liczba kantonów wzrosła do trzynastu – w tym składzie związek przetrwał aż do końca XVIII wieku.

Złoty wiek najemnictwa i włoskie wojny

Na przełomie XV i XVI wieku Konfederacja włączyła się w tzw. wojny włoskie, walcząc o wpływy w bogatym Mediolanie. Szwajcarscy najemnicy bywali decydującą siłą na polach bitew Europy, a kantony czerpały z tej służby ogromne dochody – choć rosła też cena w postaci ofiar i uzależnienia gospodarki od żołdu obcych władców.

Marignano i zwrot ku neutralności

W 1515 roku pod Marignano (koło Mediolanu) szwajcarska piechota poniosła ciężką klęskę z rąk armii francuskiej króla Franciszka I, wspartej potężną artylerią i jazdą. Krwawa, dwudniowa bitwa pochłonęła tysiące poległych i obnażyła granice możliwości samej piechoty wobec nowoczesnych armii.

Lekcja spod Marignano skłoniła Konfederację do rezygnacji z wielkiej polityki mocarstwowej we Włoszech i stopniowego zwracania się ku neutralności. W 1516 roku zawarto z Francją „wieczysty pokój", a wkrótce neutralność zewnętrzna stała się trwałą zasadą, fundamentem całej późniejszej historii kraju.

Najczęściej zadawane pytania

Ile kantonów liczyła Stara Konfederacja?

Od trzech kantonów w 1291 roku związek rozrósł się do ośmiu („Acht Orte"), a do 1513 roku – do trzynastu kantonów.

Czym słynęła szwajcarska piechota?

Po zwycięstwach m.in. w wojnach burgundzkich szwajcarscy piechurzy uchodzili za najgroźniejszych żołnierzy Europy i byli poszukiwanymi najemnikami na dworach całego kontynentu.

Dlaczego bitwa pod Marignano była przełomowa?

Klęska pod Marignano (1515) zakończyła szwajcarskie ambicje mocarstwowe we Włoszech i zapoczątkowała zwrot ku polityce neutralności.

Zobacz też

• Powstanie Konfederacji Szwajcarskiej
• Reformacja w Szwajcarii
• Historia szwajcarskiej neutralności