Reformacja w Szwajcarii – Zwingli, Kalwin i Genewa

Szwajcaria była jednym z głównych ognisk reformacji – ruchu religijnego, który w XVI wieku rozbił jedność zachodniego chrześcijaństwa. To właśnie w Zurychu i Genewie działali dwaj reformatorzy, których wpływ wykroczył daleko poza granice Konfederacji: Huldrych Zwingli i Jan Kalwin.

Reformacja nie tylko zmieniła religijne oblicze kraju, ale też trwale podzieliła kantony i ukształtowała szwajcarski etos pracy oraz edukacji.

Huldrych Zwingli i reformacja w Zurychu

Od 1519 roku kaznodzieja Huldrych Zwingli głosił w katedrze w Zurychu reformę Kościoła. Niezależnie od Marcina Lutra odrzucał celibat, kult świętych, posty i obrazy w kościołach, a Pismo Święte uznał za jedyne źródło wiary. Pod jego wpływem rada miejska Zurychu wprowadziła reformy religijne, czyniąc miasto bastionem protestantyzmu.

W kluczowym sporze o Eucharystię Zwingli zajął stanowisko bardziej radykalne niż Luter, co podczas rozmów w Marburgu (1529) uniemożliwiło zjednoczenie obu nurtów reformacji. Zwingli zginął w 1531 roku w bitwie pod Kappel, w wojnie między kantonami protestanckimi a katolickimi.

Jan Kalwin i Genewa – „protestancki Rzym"

Drugim ośrodkiem reformacji stała się Genewa, gdzie od lat 30. XVI wieku działał francuski teolog Jan Kalwin. Uczynił z miasta wzorcową, surową gminę protestancką, nazywaną później „protestanckim Rzymem", w której życie religijne i obyczajowe ściśle regulowano.

Kalwinizm – z naciskiem na dyscyplinę, pracowitość, oszczędność i naukę o predestynacji – rozprzestrzenił się na Francję (hugenoci), Niderlandy, Szkocję i Amerykę. W 1559 roku Kalwin założył Akademię Genewską, zalążek dzisiejszego uniwersytetu, kształcącą kaznodziejów dla całej Europy.

Anabaptyści – radykalne skrzydło reformacji

W Zurychu narodził się też ruch anabaptystów (nowochrzczeńców), którzy odrzucali chrzest niemowląt i domagali się rozdziału Kościoła od państwa. Uznani za zbyt radykalnych zarówno przez katolików, jak i przez Zwingliego, byli surowo prześladowani. Z tego nurtu wywodzą się późniejsze wspólnoty menonitów i amiszów, które wyemigrowały m.in. do Ameryki.

Podział wyznaniowy kantonów i wojny kappelskie

Reformacja trwale podzieliła Konfederację. Miasta takie jak Zurych, Berno, Bazylea, Schaffhausen i Genewa przyjęły protestantyzm, podczas gdy kantony górskie (Uri, Schwyz, Lucerna, Zug i inne) pozostały katolickie.

Napięcia doprowadziły do wojen kappelskich (1529 i 1531). W drugiej z nich, pod Kappel, zginął sam Zwingli, a kantony protestanckie poniosły klęskę. Zawarte pokoje religijne na długo zamroziły kruchą równowagę wyznaniową, pozostawiając każdemu kantonowi prawo do wyboru własnej religii.

Podział ten odżywał wielokrotnie – jego dalekim echem była jeszcze wojna Sonderbundu w 1847 roku, ostatni konflikt zbrojny na szwajcarskiej ziemi.

Dziedzictwo reformacji

Reformacja ukształtowała szwajcarski etos pracy, oszczędności i edukacji. Genewa i Bazylea stały się schronieniem dla prześladowanych protestantów z całej Europy, m.in. francuskich hugenotów, którzy wnieśli kapitał, wiedzę i umiejętności – także w zegarmistrzostwie i bankowości, dziedzinach, z których Szwajcaria słynie do dziś.

Najczęściej zadawane pytania

Kto rozpoczął reformację w Szwajcarii?

Huldrych Zwingli, który od 1519 roku głosił reformę Kościoła w Zurychu, niezależnie od Marcina Lutra w Niemczech.

Dlaczego Genewę nazywano „protestanckim Rzymem"?

Z powodu działalności Jana Kalwina, który uczynił z miasta wzorcowy ośrodek protestantyzmu i centrum, z którego kalwinizm promieniował na całą Europę.

Jak reformacja podzieliła Szwajcarię?

Miasta (Zurych, Berno, Genewa, Bazylea) przyjęły protestantyzm, a kantony górskie pozostały katolickie. Podział ten wywoływał konflikty aż po wojnę Sonderbundu w XIX wieku.

Zobacz też

• Stara Konfederacja (1291–1515)
• Wojna Sonderbund i konstytucja 1848
• Rewolucja francuska na terenie Szwajcarii