Jan Paweł II i Gwardia Szwajcarska: 26 lat przy papieżu

Odcinek 1 z 8 serii „Sławni Polacy w Szwajcarii”: znane polskie nazwiska i ich szwajcarskie historie. Codziennie jedna postać.

Przez 26 lat, kiedy papieżem był Polak, jego najbliższą ochroną byli Szwajcarzy. Młodzi mężczyźni z Lucerny, Valais czy Fryburga, w mundurach w niebiesko-żółto-czerwone pasy, z halabardą, czyli długim toporem na drzewcu, w ręku. Każdy z nich przysięgał, że w razie potrzeby odda za papieża życie. Historia Jana Pawła II i Gwardii Szwajcarskiej to jedna z najciekawszych polsko-szwajcarskich opowieści.

Najmniejsza armia świata

Papieska Gwardia Szwajcarska strzeże papieży od 1506 roku. Papież Juliusz II sprowadził wtedy do Rzymu oddział szwajcarskich najemników, czyli żołnierzy walczących za pieniądze. Uważano ich za najlepszych żołnierzy Europy. Dziś liczy 135 gwardzistów i jest najmniejszą armią świata. Warunki przyjęcia są surowe. Trzeba mieć obywatelstwo szwajcarskie, być katolikiem, mieć od 19 do 30 lat i co najmniej 174 cm wzrostu. Trzeba też przejść szkołę rekrutów, czyli podstawowe szkolenie w szwajcarskiej armii.

Służba trwa co najmniej 26 miesięcy. Kandydat musi też być kawalerem, mieć dobrą opinię i zdrowie oraz maturę albo zawód.

Nowi gwardziści składają przysięgę co roku 6 maja. Data nie jest przypadkowa. 6 maja 1527 roku obce wojska wdarły się do Rzymu i go złupiły. Zginęło wtedy 147 gwardzistów, którzy osłaniali ucieczkę papieża Klemensa VII. A słynne mundury? Wbrew temu, co się często mówi, nie zaprojektował ich Michał Anioł. Obecny krój wprowadził w 1914 roku komendant gwardii Jules Repond. Wzorował się na obrazach z czasów renesansu.

Sama przysięga wygląda co roku tak samo. Każdy rekrut podchodzi pojedynczo do sztandaru gwardii. Jedną ręką trzyma sztandar, a drugą unosi trzy palce. To znak Trójcy Świętej.

Polski papież i szwajcarscy żołnierze

Jan Paweł II był papieżem od 16 października 1978 do 2 kwietnia 2005 roku. Przez cały ten czas towarzyszyli mu gwardziści: przy spotkaniach z wiernymi i gośćmi, podczas mszy na placu św. Piotra i w czasie podróży. Kolejne roczniki młodych Szwajcarów brały w ten sposób udział w wielkiej historii. Pilnowały papieża podczas pielgrzymek, jubileuszu roku 2000 i w ostatnich latach jego choroby.

13 maja 1981 roku

13 maja 1981 roku na placu św. Piotra Mehmet Ali Ağca strzelił do papieża. Jednym z ochroniarzy przy papamobile był wtedy gwardzista Alois Estermann. Rzucił się do papieża i osłaniał go, zanim rannego zabrano do szpitala. Siedemnaście lat później, w maju 1998 roku, Jan Paweł II mianował go komendantem gwardii.

Wizyty w Szwajcarii

Jan Paweł II odwiedzał Szwajcarię kilka razy. W 1982 roku przemawiał w Genewie, a w 1984 roku odbył kilkudniową pielgrzymkę po kraju. Najbardziej wzruszająca była jednak ostatnia wizyta. 5 i 6 czerwca 2004 roku, już ciężko chory, przyjechał do Berna. Odbywało się tam pierwsze ogólnokrajowe spotkanie szwajcarskiej młodzieży katolickiej. W hali BEA Bern Expo spotkał się z młodymi. Następnego dnia odprawił mszę na błoniach Allmend. Według relacji przyszło na nią około 70 tysięcy osób. Mszę prowadzono w siedmiu językach.

Papież przyleciał 5 czerwca przed południem na lotnisko w Payerne. Tam przywitał go prezydent Szwajcarii Joseph Deiss. W Bernie mieszkał w domu Viktoriaheim, który prowadzą siostry miłosierdzia od Świętego Krzyża. Młodym powiedział, że jego przesłanie mieści się w trzech słowach: „Wstań!”, „Słuchaj!” i „Wyrusz w drogę!”. Była to jego 103. podróż zagraniczna jako papieża.

Przed wyjazdem z Berna papież spotkał się jeszcze ze Stowarzyszeniem Byłych Gwardzistów Szwajcarskich. To była jedna z ostatnich zagranicznych podróży Jana Pawła II.

Spotkanie odbyło się 6 czerwca po południu, na placu przed domem Viktoriaheim, tuż przed powrotem do Rzymu. Papież dziękował byłym gwardzistom za służbę. Gwardia chroni papieży od prawie pięciu wieków.

Gdzie zobaczyć ślady tej historii?

Związki Szwajcarii z gwardią najlepiej widać w Naters w kantonie Valais. Działa tam muzeum Gwardii Szwajcarskiej. Widać je też w szwajcarskich parafiach, z których co roku wyjeżdżają do Rzymu nowi rekruci. Wielu byłych gwardzistów mieszka dziś w Szwajcarii i chętnie opowiada o służbie, także tej przy polskim papieżu.

Muzeum w Naters otwarto w listopadzie 2006 roku, w 500. rocznicę powstania gwardii. Mieści się w dawnym forcie wojskowym na zboczu nad miejscowością, obok Brigu. Fort zbudowano w latach 1939-1940 i aż do 2002 roku był tajny. W dawnych komorach na amunicję wystawiono mundury, halabardy i portrety wszystkich komendantów gwardii. Adres: Felsenweg 100, Naters. Miejsce nie jest przypadkowe: z Naters i całego Valais do Rzymu wyjechało w ciągu wieków wielu gwardzistów.

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy Jan Paweł II był w Szwajcarii?

Jan Paweł II odwiedzał Szwajcarię kilka razy. W 1982 roku przemawiał w Genewie, w 1984 roku odbył kilkudniową pielgrzymkę po kraju, a ostatni raz przyjechał do Berna 5 i 6 czerwca 2004 roku.

Kto może zostać gwardzistą szwajcarskim?

Gwardzistą może zostać obywatel Szwajcarii wyznania katolickiego w wieku od 19 do 30 lat, który ma co najmniej 174 cm wzrostu. Musi też mieć za sobą szkołę rekrutów, czyli podstawowe szkolenie w szwajcarskiej armii.

Kto zaprojektował mundury Gwardii Szwajcarskiej?

Obecny krój mundurów wprowadził w 1914 roku komendant gwardii Jules Repond, który wzorował się na renesansowych obrazach. To, że zaprojektował je Michał Anioł, jest tylko popularnym mitem.

Cała seria

Wszystkie odcinki serii znajdziesz w kategorii Polacy w Szwajcarii. Następny odcinek: Roman Polański i jego 10 miesięcy w Szwajcarii.

Paweł