PFAS w Szwajcarii — nowe wymogi dla kantonów

Federalny urząd ds. bezpieczeństwa żywności i weterynarii (Bundesamt für Lebensmittelsicherheit und Veterinärwesen, BLV) chce, by kantony szybciej reagowały na wykrycie PFAS w produktach żywnościowych. PFAS to grupa chemikaliów, które długo się rozkładają. Trafiają do gleby i wody, a potem do zwierząt i żywności. W niektórych gospodarstwach w kantonie St. Gallen mięso było w ostatnich latach ponad dopuszczalnymi poziomami.

BLV chce wydać pisemne zalecenie (Weisung). Ma ono mówić, jakie testy zrobić, kiedy je robić i kiedy zabronić sprzedaży mięsa lub jaj. Te limity i zakazy już istnieją w prawie federalnym. Problem polega na tym, że niektóre kantony ich nie egzekwowały. Powód to ochrona rolników i obawy o ich sytuację finansową.

Kantony, takie jak St. Gallen, Zurych, Fryburg czy Glarus, proszą o pomoc finansową dla gospodarstw. Twierdzą, że szybkie zakazy sprzedaży mogą doprowadzić do kłopotów finansowych. BLV odpowiada, że skażenie jest zwykle lokalne i że bez egzekwowania prawa ryzyko dla zdrowia ludzi rośnie. Urząd podkreśla, że bezpieczne jedzenie jest w interesie wszystkich.

Jak działa system prawny w Szwajcarii? Prawo federalne ustala limity i zasady. Kantony mają obowiązek je stosować i przeprowadzać kontrole. Jeśli kanton tego nie robi, urząd federalny może wydać wytyczne, które mają zmusić kantony do działania. To nie zmienia przepisów, ale określa kroki, które trzeba podjąć przy podejrzeniu skażenia.

Co to oznacza dla ludzi i rolników? Jeśli mięso lub jajka przekroczą limity, sprzedaż może być zakazana. W praktyce gospodarz musi poddać zwierzęta badaniom i wstrzymać sprzedaż do czasu wyjaśnienia sprawy. Rolnicy mogą starać się o odszkodowanie, jeśli państwo uzna, że pomoc jest potrzebna. Usuwanie PFAS z gleby jest trudne i kosztowne, więc najczęściej stosuje się ograniczenia i badania.

Możliwe scenariusze są trzy. Pierwszy: kantony zaczną rygorystycznie stosować zasady i będą częściej badać żywność. Drugi: kantony dostaną wsparcie finansowe dla rolników, by złagodzić skutki zakazów sprzedaży. Trzeci: parlament spróbuje zmienić prawo tak, by łagodzić zakazy. Każdy scenariusz ma swoje konsekwencje dla zdrowia publicznego i dla rolników.

Prosty przykład: jeśli pastwisko ma zanieczyszczoną glebę, krowy jedzą trawę z PFAS. Substancje przechodzą do mięsa. Badanie wykryje poziom powyżej limitu. Wtedy mięso nie może trafić do sprzedaży, aż problem zostanie rozwiązany. To właśnie chce teraz uporządkować BLV.

Na koniec ważna informacja dla konsumentów. Skażenie nie jest ogólnokrajowe. Dotyczy wybranych miejsc. Kontrole i zakazy mają chronić zdrowie. Konsumentom doradza się kupowanie żywności od sprawdzonych źródeł i śledzenie komunikatów władz lokalnych.

— Paweł

Źródło: 20min.ch