Ryzyko ubóstwa w Szwajcarii w 2024 roku — dane i konsekwencje

Podsumowanie danych

W 2024 roku 8,4% ludności Szwajcarii było zagrożone ubóstwem dochodowym — według szacunków Federalnego Urzędu Statystycznego (BFS) daje to około 743 000 osób. W grupach szczególnie dotkniętych ryzykiem ubóstwa znajdują się: osoby żyjące samotnie i w gospodarstwach z jednym rodzicem, osoby bez wykształcenia ponadobowiązkowego, osoby pochodzące z krajów Europy Wschodniej lub spoza Europy oraz gospodarstwa domowe bez aktywności na rynku pracy.

Jak mierzono ubóstwo?

BFS stosuje miernik porównywalny z europejską praktyką: osobę „zagrożoną ubóstwem” zwykle definiuje się jako taką, której dochód ekwiwalizowany jest niższy niż 60% krajowej mediany dochodów rozporządzalnych. Dla dzieci do 16. roku życia dodatkowo analizowany jest poziom deprywacji materialnej — dziecko uznaje się za zdeprywowane, jeśli z powodów finansowych brakuje mu przynajmniej w 3 z 17 badanych aspektów życia codziennego.

Praca a ubóstwo

W 2024 roku odsetek osób pracujących, które mimo to miały dochód poniżej progu ubóstwa, wyniósł 4,3% — to około 175 000 osób. Pokazuje to, że zatrudnienie nie gwarantuje automatycznie dochodu wystarczającego do przekroczenia granicy ryzyka ubóstwa. Wśród powodów znajdują się niskie płace, częste zatrudnienie w niepełnym wymiarze, koszty mieszkaniowe oraz ograniczony dostęp do świadczeń, które zależą od czasu pracy lub statusu zatrudnienia.

Sytuacja dzieci

BFS wskazuje, że 4,9% dzieci poniżej 16. roku życia było w 2024 roku zdeprywowanych według kryterium trzech lub więcej braków. Jednocześnie mniej niż 2% dzieci musiało rezygnować z odpowiednich ubrań, zrównoważonych posiłków, książek i zabawek adekwatnych do wieku albo z możliwości zaproszenia rówieśników z powodu braku środków.

Porównanie międzynarodowe

W europejskim porównaniu Szwajcaria plasuje się korzystnie: odsetek 8,4% jest poniżej średniej europejskiej (13,6%) i niższy niż w sąsiadujących krajach jak Austria (9,0%), Niemcy (11,3%), Włochy (11,7%) czy Francja (13,5%). W państwach UE wartości w 2024 r. wahały się od 2,7% w Chorwacji do 33,6% w Grecji.

Kontekst administracyjny i prawny

System wsparcia w Szwajcarii opiera się na kilku filarach: ubezpieczenia społeczne (m.in. AHV/IV), ubezpieczenie bezrobocia (ALV), zasiłki rodzinne, uzupełniające świadczenia dla emerytów oraz pomoc społeczna organizowana na poziomie kantonalnym i gminnym. Wiele świadczeń jest regulowanych federalnie, ale ich wdrażanie i zakres realnego wsparcia różni się między kantonami — to wpływa na stopień ochrony przed ubóstwem w różnych regionach kraju.

Możliwe scenariusze i konsekwencje

Jeżeli wskaźnik zagrożenia ubóstwem będzie dalej wzrastać, można spodziewać się kilku efektów administracyjnych: większego obciążenia systemu pomocy społecznej na poziomie kantonów i gmin, rosnącego zapotrzebowania na programy aktywizacji zawodowej oraz presji na dostosowanie świadczeń rodzinnych i mieszkaniowych. Rosnące ryzyko ubóstwa wśród osób pracujących może skłaniać do przeglądu polityki rynku pracy (np. minimalne wynagrodzenia, wsparcie dla zatrudnienia na pełen etat) oraz zwiększenia dostępności szkoleń i programów edukacyjnych. Dla dzieci deprywacja materialna wiąże się ze skutkami długofalowymi — w obszarach zdrowia, edukacji i integracji społecznej — co z kolei ma wpływ na przyszłe koszty publiczne.

Co wynika z danych dla praktyki?

Dane wskazują na grupy społeczne, które wymagają ukierunkowanego wsparcia: gospodarstwa jednoosobowe, rodziny z jednym rodzicem, osoby o niższym wykształceniu, imigranci oraz osoby poza rynkiem pracy. W praktyce oznacza to konieczność łączenia działań — poprawy dostępu do szkoleń, programów aktywizacji, wsparcia mieszkaniowego oraz systemów świadczeń rodzinnych — z uwzględnieniem różnic regionalnych i prawnych między kantonami.

Źródło: Federalny Urząd Statystyczny (BFS), badanie dotyczące wskaźników zagrożenia ubóstwem i deprywacji materialnej, 2024.

— Paweł

Źródło: 20min.ch