Prawie 9 na 10 gmin w Szwajcarii nie ujawnia agendy

W prawie 9 na 10 szwajcarskich gmin objętych badaniem osoby składające wnioski nie otrzymały pełnej listy punktów omawianych podczas ostatniego posiedzenia władz. Stało się tak mimo obowiązującej w tych gminach zasady jawności administracji.

Badacze wysłali e-maile z prośbą o udostępnienie porządku obrad ostatniego posiedzenia władz gminy. Analiza objęła 1909 gmin, w których obowiązuje zasada jawności. Pełną listę przekazało tylko około 10 procent z nich.

Większość gmin nie odpowiedziała w ciągu 60 dni

Najczęstszy scenariusz polegał na braku odpowiedzi. W 67 procentach przypadków gmina w ogóle nie zareagowała na e-mail w ciągu 60 dni. Kolejne 11 procent urzędów wyraźnie odmówiło dostępu do dokumentu.

W 10 procentach przypadków administracja poprosiła o dodatkowe informacje albo zażądała spełnienia formalnych warunków, lecz później również nie przekazała listy. W kolejnych 2 procentach odpowiedzi zawierały tylko część informacji. Łącznie oznacza to, że prawie 9 na 10 wnioskodawców nie uzyskało pełnego dostępu.

Badanie przygotowały zespoły z Uniwersytetu w Lozannie, Wolnego Uniwersytetu w Brukseli oraz Uniwersytetu Neapolitańskiego „L’Orientale”. Naukowcy opisali wyniki jako niepokojący, powszechny trend. Wśród możliwych przyczyn wskazali brak ustalonych procedur, małe zasoby urzędów, nieufność wobec osób składających wnioski oraz niskie miejsce przejrzystości wśród zadań administracji.

W małych gminach odpowiedzi było jeszcze mniej

Najgorzej wypadły gminy liczące mniej niż 1000 mieszkańców. Tam 78 procent próśb pozostało bez odpowiedzi. Większe gminy częściej zajmowały się wnioskami, choć także w ich przypadku pełne udostępnienie dokumentu nie było regułą.

W gminach liczących od 20 tysięcy do 50 tysięcy mieszkańców pełną listę przekazano w 23 procentach przypadków. Największe gminy częściej rozpatrywały wnioski, ale równocześnie częściej wydawały jasne decyzje odmowne.

Przepisy różnią się zależnie od kantonu

Na poziomie federalnym zasada jawności oznacza, że każda osoba może uzyskać dostęp do dokumentów urzędowych i informacji administracji. Co do zasady nie musi wykazywać szczególnego interesu ani podawać powodu.

W kantonach zasady są jednak różne. Niektóre przepisy obejmują gminy wprost, inne stosują się do nich tylko częściowo albo przewidują wyjątki. Gminy mogą też mieć własne regulacje. W efekcie możliwość uzyskania informacji zależy od miejsca zamieszkania, nawet gdy formalnie obowiązuje tam zasada jawności.

Różnice widać także między regionami językowymi. Gminy francuskojęzyczne udostępniły pełne listy w 14 procentach przypadków, a niemieckojęzyczne w 9 procentach. W gminach włoskojęzycznych nie udało się uzyskać pełnej listy ani razu.

Organizacja Öffentlichkeitsgesetz.ch, która współpracowała przy przygotowaniu badania, wskazuje, że przejrzystość ma znaczenie dla zaufania do władz i demokracji. Szef organizacji apeluje o większą świadomość znaczenia przejrzystości.

Mieszkaniec zainteresowany pracą władz swojej gminy może wysłać wniosek o dokument, ale badanie pokazuje, że sama możliwość złożenia takiej prośby nie zapewnia jeszcze odpowiedzi. Znaczenie mają przepisy obowiązujące w konkretnym kantonie i gminie, a także sposób pracy miejscowej administracji.

Zwracam uwagę na to, że największa luka pojawia się między prawem zapisanym w ustawie a działaniem urzędu. Przy kolejnym pytaniu o sprawy gminy sprawdzę, jakie zasady obowiązują dokładnie w moim miejscu zamieszkania, bo różnice między gminami są tu zbyt duże, by opierać się na samym ogólnym haśle jawności.

- Paweł

Źródło: 20min.ch